Военно-исторический форум

Добро пожаловать на форум военной истории
Текущее время: 21 фев 2018, 20:06

Часовой пояс: UTC + 4 часа [ Летнее время ]


google-site-verification: googled222e2bf1c5c3655.html

Начать новую тему Ответить на тему  [ Сообщений: 56 ]  На страницу 1, 2, 3, 4  След.
Автор Сообщение
 Заголовок сообщения: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:27 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Մարզպանական Հայաստանի II ապստամբություն
(459-460)


Վարդանանց պատերազմը (Մարզպանական Հայաստանի I ապստամբություն) (449-451) լայնորեն է հայտնի, սակայն հայ ժողովրդի հետագա ճակատագրի վրա հսկայական հետք թողած այս իրադարձությունը ստվերում թողեց մեկ այլ ապստամբություն` Մարզպանական Հայաստանի II ապստամբությունը (459-460): Ընդ որում ՄՀԱ II-ի մոռացությունը ավելի քան տարօրինակ է, քանի որ նրա մասին զգալի տեղեկություններ է տալիս նույն Եղիշեն` մեծ մասայականություն վայելող այդ հեղինակը: Կարելի է կարծել, որ սովետական տարիներին ապստամբությունը մոռացության է մատնվել, քանի որ դա կհակասեր "հայ և ադերբեջանցի ժողովուրդների դարավոր բարեկամության" չարչրկվող թեզին: Մեր պատմությունը այսպես թե այնպես շատ հարուստ է, իսկ մեր արևելյան ներկայիս հարևաններն էլ պատմություն գործնականում չունեին, դրա համար էլ այս ապստամբությունը անիմաստ շռայլությամբ նվիրվեց իրենց ու սկսեց ներկայացվել որպես “աղվանների ապստամբություն”, մեր պատմության համար դառնալով մեկը "մոռացվածներից"...

Մարզպանական Հայաստանի II ապստամբությունը (459-460) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր, որի ծանրությունը հիմնականում իր վրա վերցրեց քննարկվող ժամանակաշրջանում Պարսից թագավորության կողմից դեռևս ճանաչում չստացած Արցախ-Ուտիքի թագավորությունը: Ապստամբությունը ավարտվեց հայկական կողմի հաղթանակով և կրոնափոխության հերթական պահանջի վերացումով:

Հիմնական իրադարձություններ

459 ամառ – Դերբենդ ամրոցի գրավում
459 աշուն – Արցախի ճակատամարտ
459 դեկտեմբեր - 460 հունվար – Մեծ Կուենք գավառի ճակատամարտ
460 գարուն – Հաշտության կնքում

Ապստամբության ընթացքը

Ի պատասխան նոր գահ բարձրացած պարսից Պերոզ I (459-484) արքայի օրոք կրկին ծայր առած բռնությունների և իրականացվող բռնի կրոնափոխության քաղաքականության` Արցախ-Ուտիքի թագավորության արքա Վաչեն (մոտ 451 - ուղ. 460) ապստամբություն բարձրացրեց: 459 թ-ի ամռանը Վաչե արքայի գլխավորած Արցախ-Ուտիքի թագավորության բանակը գրավեց Դերբենդ ամրոցը Պարսից թագավորության կայազորից: Նույն տարվա աշնանն էլ Վաչե արքայի գլխավորած Արցախ-Ուտիքի թագավորության բանակը (մոտ 15.000 զինվոր), վարձկան մազքութները ու 11 կովկասյան ցեղերը (ընդհանուր` մոտ 10.000 զինվոր) հաղթեցին Պարսից թագավորության առաջխաղացած բանակին (մոտ 20.000):

Շուտով, սակայն, պարսից արքունիքին հաջողվեց համաձայնության գալ հոների հետ և խոշոր վճարի դիմաց պատերազմի դրդել վերջիններիս հայերի դեմ: 459 թ-ի վերջին վարձկան հոները (մոտ 30.000) ասպատակելով առաջխաղացան Դերբենդ-Խաղխաղ-Մեծ Կուենք երթուղով , սակայն մինչև հաջորդ տարվա սկիզբ Մեծ Կուենք գավառում Վաչե արքայի գլխավորած Արցախ-Ուտիքի թագավորության բանակի հետ մղվող մանր պարտիզանական մարտերում, ինչպես նաև սեփական բանակում տարածված վարակիչ հիվանդություններից ծանր կորուստներ կրեցին և ստիպված եղան նահանջել:

Ի վերջո փոխադարձ զիջումներով կնքվեց հաշտություն, Մարզպանական Հայաստանի II ապստամբությունը վերջացավ և վերականգնվեց նախկին վիճակը: Վաչե արքան հրաժարվեց գահից հոգուտ իր եղբորորդի Վաչագան Բարեպաշտի (460 - մոտ 510), իսկ դրա փոխարեն պարսից արքունիքը հրաժարվեց մինչ այդ իրականացվող կրոնափոխության քաղաքականությունից: Մինչև Վահանանց պատերազմը Հայոց մարզպանությունում հաստատվեց խաղաղություն:

Ապստամբությունը իր գեղարվեստական արտացոլումն է գտել Հայկ Խաչատրյանի «Վաչագան Բարեպաշտ» պատմավեպում։

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:27 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի I ապստամբություն
(484-488)


V դարում Մարզպանական Հայաստանում Պարսից թագավորության դեմ մղվող քաղաքական պայքարը լայնորեն է հայտնի, սակայն այդ ժամանակվա Հայաստանը կազմված չէր միայն Մարզպանական Հայաստանից: Հայաստանի ուղիղ կեսը գտնվում էր տարածաշրջանի մեկ այլ գերտերության` Բյուզանդական կայսրության, տիրապետության տակ: Բյուզանդական կայսրության տիրապետության տակ գտնվող Հայաստանում կամ, այլ խոսքերով ասած Սատրապական Հայաստանում հայ ժողովուրդը ևս, չհամակերպելով օտար լծի հետ, պայքար էր մղում իր քաղաքական իրավունքների համար: Մոռացված ապստամբությունների զգալի մի հատված բաժին է ընկնում հենց Սատրապական Հայաստանին:

Սատրապական Հայաստանի I ապստամբությունը (484-488) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց հայկական կողմի պարտությամբ և նրա արդյունքում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների սահմանափակման սկիզբ առած գործընթացը շարունակվեց ու ավելի խորացավ:

Հիմնական իրադարձություններ

484 – Եդեսիայի ճակատամարտ
485 – Անտիոքի ճակատամարտ
485-488 – Պանուրիա ամրոցի գրավումը

Ապստամբության ընթացքը

Կայսր Զենոնի (474-475, 476-491) օրոք Բյուզանդական կայսրությունում տիրում էր խառն ու անկայուն վիճակ: Ժողովրդի կողմից չսիրված կայսրը, որն իրոք մի անընդունակ, վախկոտ, տգեղ և այլասերված մարդ էր, ոչ մի կերպ չէր կարողանում ոչ միայն կայունություն հաստատել երկրում, այլև ամուր պահել իր իշխանությունը: Կայսրությանը անվերջ սպառնում էին արտաքին թշնամիները, սակայն երկրի ներքին դրությունն էլ կայուն չէր: 470-ական թվականների վերջերին գահազրկումից հետո կրկին գահ բարձրացած Զենոնի հրամանով իրենց իշխանական իրավունքների զգալի մասից զրկվեցին Սատրապական Հայաստանի ժառանգական հայ իշխանները` սատրապները: Սա հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների սահմանափակմանը ուղղված մի լուրջ քայլ էր, որին վերջինս շուտով պատասխանեց ապստամբությամբ: Առիթ տվեցին Արևելքում կայսեր զորավարներ Լեոնտիոսը և Հելլիոսը, որոնցից առաջինը երկրորդի աջակցությամբ ապստամբություն բարձրացրեց և իրեն հռչակեց կայսր: Լեոնտիոսին աջակցեցին և իրենց գնդերով անմիջապես էլ նրան միացան նաև հայ սատրապները, սակայն ապստամբները ակտիվ չգործեցին և զիջեցին նախաձեռնությունը կառավարական բանակին, ինչն էլ կործանիչ ընթացք ունեցավ ապստամբության հետագա ընթացքի վրա:

484 թվականին Հովհան Սկյութի գլխավորած բյուզանդական կառավարական բանակը (մոտ 50.000 զինվոր) Եդեսիայի ճակատամարտում հաղթեց Լեոնտիոսի ու Հելլիոսի գլխավորած բյուզանդական բանակին (մոտ 20.000 զինվոր) և հայ սատրապների գնդերին (մոտ 5.000 զինվոր): 485 թվականին Հովհան Սկյութի գլխավորած բյուզանդական կառավարական բանակը (մոտ 45.000 զինվոր) Անտիոքի ճակատամարտում կրկին հաղթեց Լեոնտիոսի ու Հելլիոսի գլխավորած բյուզանդական բանակին (մոտ 15.000 զինվոր) և հայ սատրապների գնդերին (մոտ 4.000 զինվոր): Երկու դաշտային բաց ճակատամարտերում կրած պարտությունները ըստ էության նշանակում էին ապստամբության վերջը, մանավանդ որ դրանից հետո հայ սատրապները դուրս եկան պայքարից և դադարեցրեցին դիմադրությունը: Պայքարը շարունակեցին միայն Լեոնտիոսը ու Հելլիոսը, որոնք ամրացան Լեռնային Կիլիկիայում գտնվող Պանուրիա ամրոցում: 485-488 թվականներին Հովհան Սկյութի գլխավորած բյուզանդական կառավարական բանակը (մոտ 10.000 զինվոր) պաշարեց և գրավեց Պանուրիա ամրոցը Լեոնտիոսի ու Հելլիոսի գլխավորած բյուզանդական բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) և տեղի հայ ռազմիկներից (մոտ 100 զինվոր): Լեոնտիոսը ու Հելլիոսը գերվեցին և մահապատժի ենթարկվեցին, իսկ հայ սատրապների իրավունքները լրջորեն սահմանափակվեցին: Սրանով Սատրապական Հայաստանի I ապստամբություն վերջացավ:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:28 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Մարզպանական Հայաստանի IV ապստամբություն
(491-499)


Վաhանանց պատերազմը (Մարզպանական Հայաստանի III ապստամբություն) (481-485) լայնորեն է հայտնի, սակայն հայ ժողովրդի հետագա ճակատագրի վրա հսկայական հետք թողած այս իրադարձության ֆոնին զարմանալիորեն մոռացվել է մեկ այլ ապստամբություն` Մարզպանական Հայաստանի IV ապստամբությունը (491-499):

Մարզպանական Հայաստանի IV ապստամբությունը (491-499) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր, որը ընդգրկեց գործնականում ողջ Մարզպանական Հայաստանը: Ապստամբությունը ավարտվեց հայկական կողմի հաղթանակով և կրոնափոխության հերթական պահանջի վերացումով:

Հիմնական իրադարձություններ

491 – Դարպակ քաղաքի ճակատամարտ
491 – Կորինֆորի ճակատամարտ
492 – N ճակատամարտ
493 – Մծբինի պաշարում
499 – N ճակատամարտ
499 – Հաշտության կնքում

Ապստամբության ընթացքը

Նոր գահ բարձրացած պարսից Կավատ I (488-496, 498-531) արքայի օրոք կրկին ծայր առած բռնությունները, իրականացվող բռնի կրոնափոխության քաղաքականությունը և Նվարսակի հաշտության պայմանների անտեսումը Մարզպանական Հայաստանում ստեղծեց ապստամբական լուրջ տրամադրություններ: Իր դերն ունեցավ նաև այն հանգամանքը, որ հայերը համարվում էին նախորդ արքա Վաղարշի (484-488) կողմնակիցները, ինչը ևս չէր ավելացնում Կավատ I-ի համակրանքը նրանց նկատմամբ:

Այս անգամ էլ, սակայն, ինչպես Մարզպանական Հայաստանի III ապստամբության պարագայում եղավ, ապստամբության անմիջական առիթը տվեց Իբերիայի արքա Վախթանգ I Գորգասալը (446-491), որը 491 թ-ին ապստամբեց և Իբերիայից դուրս վտարեց պարսկական կայազորները: Անմիջապես էլ, ինչպես տաս տարի առաջ, Վախթանգ I Գորգասալը կապ հաստատեց Հայոց մարզպան Վահան Մամիկոնյանի (485-505) հետ, որի արդյունքում Մարզպանական Հայաստանը ևս ապստամբեց: Տեղեկանալով զարգացող իրադարձությունների մասին` Կավատ I-ը որոշեց առաջնային հարվածը հասցնլ Իբերիային:

491 – Դարպակ քաղաքի ճակատամարտ (Կախեթի, Մծխեթից արևելք, Իորա գետի ափին)

Պարսկական տիրապետության դեմ բռնկված Վախթանգ I Գորգասալի ապստամբությունը ճնշելու համար Պարսից թագավորության մի խոշոր բանակ (74.000 , մոտ 15 փիղ) Կավատ I-ի գլխավորությամբ պատրաստվեց ներխուժել Իբերիա: Այդ ընթացքում ապստամբություն բռնկվեց նաև Մարզպանական Հայաստանում, որից հետո մարզպան Վահան Մամիկոնյանի և սպարապետ Վարդ Մամիկոնյանի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 30.000) շարժվեց Իբերիա ու միացավ իբերական բանակին (20.000): Դրանից հետո Իբերիայի թագավորության և Հայկական միացյալ բանակը, շարժվելով Կուր գետի հուն-Կամբեճան-Իորա գետի հուն երթուղով ասպատակելով արշավող Պարսից թագավորության բանակի դեմ, Դարպակ քաղաքի մոտ ամուր դիրքեր գրավեց ու սկսեց սպասել թշնամուն` նախատեսելով պաշտպանական մարտում ուժասպառ անել վերջինիս և դրանից հետո վճռական հարձակումով ջախջախել նրան:
Մի քանի օր անց քաղաքին մոտեցավ նաև Պարսից թագավորության բանակը: Կողմերը պատրաստվեցին մարտի:
I փուլ – Պարսից թագավորության բանակը անցավ հարձակման, սակայն եռօրյա համառ մարտերի արդյունքում քրիստոնյաների բանակին ի վերջո հաջողվեց ետ շպրտել թշնամուն ելման դիրքեր՝ մեծ կորուստներ պատճառելով նրան:
II փուլ – Չորրորդ օրը քրիստոնյաների բանակը պատրաստվեց վճռական հարձակման: Այդ նպատակով Հայկական բանակը զբաղեցրեց թևերից մեկը, իբերական հետևակը՝ մյուսը, իսկ կենտրոնում տեղավորվեց իբերական հեծելազորը: Պարսից թագավորության բանակը անցավ հարձակման, սակայն Իբերիայի թագավորության ու Հայկական բանակը Վախթանգ I Գորգասալի, ինչպես նաև Վահան և Վարդ Մամիկոնյանների անձնական ղեկավարությամբ անցավ շեշտակի հակագրոհի և, ջախջախելով ու փախուստի մատնելով թշնամու կենտրոնը, ներխուժեց վերջինիս ճամբար: Այստեղ արքայական վրանների մոտ բռնկված մարտում Վախթանգը մենամարտում սպանեց Կավատի որդուն, իսկ ինքը՝ Կավատը, դիմեց փախուստի և հազիվ փրկվեց: Սակայն նույն տեղում էլ Իբերիայի արքան մահացու նետահար եղավ:
III փուլ – Քրիստոնյաների բանակը որոշ տարածություն հետապնդեց թշնամուն, սակայն մարտից Վախթանգի դուրս գալու պատճառով դաշնակից բանակը շուտով դադարեցրեց այն, որից հետո նույնը ստիպված եղավ անել նաև Հայկական բանակը: Այնուհետև քրիստոնյաների բանակը նահանջեց ու ամրացավ Կախեթիում:
Հայերը կորցրին մոտ 3.000, դաշնակիցը՝ 2.800 , թշնամին՝ 13.000 զինվոր: Շուտով Վախթանգը մահացավ, իսկ թշնամու ուժերը կենտրոնացան Արմազիում: Այս պայմաններում Հայկական բանակը վերադարձավ Մարզպանական Հայաստան և պատրաստվեց դիմագրավել թշնամու նոր հարձակումներին:

Փորձելով զարգացնել հաջողությունը` Պարսից թագավորության բանակը հարձակման այնցավ Տայքի ուղղությամբ, սակայն 491 թ-ի Կորնիֆորի ճակատամարտում (Տայք, Կող գավառ) բյուզանդական բանակը (մոտ 20.000) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 4.000) անորոշ ելքով մարտում հետ մղեցին թշնամու առաջխաղացած բանակին (մոտ 30.000):

492 թ-ին մարզպան Վահան Մամիկոնյանի և սպարապետ Վարդ Մամիկոնյանի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 50.000) հաղթեց Պարսից թագավորության առաջխաղացած ու Մարզպանական Հայաստանի տարածք մտած բանակին (մոտ 60.000, 15 փիղ): Պաշտոնական Տիզբոնի վարած խիստ քաղաքականությունը և կրած անհաջողությունները հակապարսկական ելույթի դրդեցին նաև այլ ուժերի: 493 թ-ին ապստամբած կատիշները (մոտ 20.000) պաշարեցին, սակայն չկարողացան գրավել Մծբինը Պարսից թագավորության բանակից (մոտ 1.000) և քաղաքի Հայ ռազմիկներից (մոտ 1.000) ու նահանջեցին:

Հայերի օգտին եղավ նաև այն, որ Կավատ I-ի քաղաքականությունը իր դեմ էր հանել պետության գրեթե բոլոր խավերին: Արդյունքում տեղի ունեցած հեղաշրջման ընթացքում այս արքային գահընկեց արեցին ու նոր արքա հռչակվեց Ջամասպը (496-498): Կավատ I-ը բանտարկվեց և մնաց բանտարկության մեջ երկու տարի: Երկրում սկիզբ առած խառնաշփոթը պաշտոնական Տիզբոնին մի քանի տարի թույլ չտվեց հայերի դեմ որևէ գործողության դիմել, սակայն, երբ 498 թ-ին Կավատ I-ը հեփթաղների հզոր աջակցությամբ կրկին վերադարձավ գահին, իրավիճակը փոխվեց: Նորից գահին տիրացած արքան Կավատ I-ը առժամանակ կտրուկ փոխեց իր քաղաքականությունը և մեղմացրեց այն: Արդյունքում վերջինիս իշխանությունը արագորեն ամրապնդվեց և պաշտոնական Տիզբոնը հնարավորություն ստացավ կրկին ակտիվ գործողություններ անցնել հայերի դեմ:

499 թ-ին մարզպան Վահան Մամիկոնյանի և սպարապետ Վարդ Մամիկոնյանի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 50.000) անորոշ ելքով ընդհարվեց Պարսից թագավորության առաջխաղացած ու Մարզպանական Հայաստանի տարածք մտած բանակի (մոտ 90.000, 15 փիղ) հետ: Ստեղծված պայմաններում Պարսից թագավորությունը հրաժարվեց կրոնափոխության և տնտեսական հալածանքների քաղաքականությունից, վերականգնեց Նվարսակի պայմանագրի գործողությունը, որից հետո Մարզպանական Հայաստանի IV ապստամբությունը վերջացավ:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:28 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի II ապստամբություն
(493-496)


Սատրապական Հայաստանի II ապստամբությունը (493-496) սկիզբ առավ և ընթացավ որպես ամենից առաջ գահակալական պայքար Բյուզանդական կայսրությունում, սակայն անկասկած է, որ այն իր արմատներում ուներ նաև Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը և հենց այդ միջոցով վերջինս փորձեց շտկել Սատրապական Հայաստանի I ապստամբության (484-488) անհաջող ավարտից հետո իր քաղաքական վիճակի վատթարացումը: Ապստամբությունը ավարտվեց ապստամբների պարտությամբ և արդյունքում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների սահմանափակումը չվերացավ:

Հիմնական իրադարձություններ

493 – Գալաթիայի ճակատամարտ
493-496 – Լեռնային Կիլիկիայի քաղաքների, ամրոցների ու բերդերի գրավումը

Ապստամբության ընթացքը

Կայսր Զենոնի (474-475, 476-491) մահից հետո սկիզբ առած սուր քաղաքական պայքարի պայմաններում ի վերջո կայսր հռչակվեց Անաստաս I-ը (491-518): Այս հանգամանքից դժգոհ մնաց հանգուցյալ կայսեր եղբայր Լոնգինը, որը, հիմնվելով իր ու եղբոր ավանդական կողմնակիցներ հանդիսացող իսավրիացիների և մասամբ էլ կիլիկիոհայերի ռազմական ուժերի վրա, ապստամբություն բարձրացրեց ու փորձեց շարժվել մայրաքաղաքի ուղղությամբ: Սակայն 493 թ-ին Գալաթիայի ճակատամարտում Հովհան Սկյութի գլխավորած բյուզանդական կառավարական բանակը (մոտ 5.000 զինվոր) հաղթեց Կապադովկիան ու Գալաթիան ասպատակելով առաջ շարժվող Լոնգինի գլխավորած իսավրների (1.500 զինվոր) և Կիլիկիայի հայ աշխարհազորայինների (մոտ 500 զինվոր) միացյալ բանակին: Ապստամբները ստիպված եղան նահանջել ու ամրանալ լեռներում: 493-496 թվականներին Հովհան Սկյութի գլխավորած բյուզանդական կառավարական բանակը (մոտ 10.000 զինվոր) գրավեց Լեռնային Կիլիկիայի քաղաքները, ամրոցներն ու բերդերը Լոնգինի գլխավորած բյուզանդական բանակից (մոտ 5.000 զինվոր) և տեղի հայ ռազմիկներից (մոտ 1.000 զինվոր): Լոնգինը գերվեց ու մահապատժի ենթարկվեց, իսկ Սատրապական Հայաստանի II ապստամբություն վերջացավ:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:29 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի III ապստամբություն
(514)


Սատրապական Հայաստանի III ապստամբությունը (514) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը:

Հիմնական իրադարձություններ

514 – Սատրապական Հայաստանի ճ-մ

Ապստամբության ընթացքը

Անաստաս I-ի (491-518) կայսեր օրոք Սատրապական Հայաստանի հայերը շարունակում էին պահպանել իրենց կիսաանկախ դրությունը` հույս ունենալով առաջին իսկ հարմար առիթի դեպքում թոթափել բյուզանդական իշխանությունը: Առիթը ներկայացավ 514 թ-ին, երբ կայսեր դեմ բռնկվեց Վիտալիանի ապստամբությունը: Փորձելով օգտվել ապստամբների հաջողությունից, հայերը ապստամբություն բարձրացրեցին, սակայն Անաստաս I-ը այնուհանդերձ կարողացավ ապստամբների դեմ բանակ ուղարկել և նրանց պարտության մատնել: Սատրապական Հայաստանի III ապստամբություն ճնշվեց, այդպես էլ չբերելով իրավիճակի որևէ փոփոխության:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:29 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի IV ապստամբություն
(539-542)


VI դարում Մարզպանական Հայաստանում Պարսից թագավորության դեմ մղվող քաղաքական պայքարը լայնորեն է հայտնի, սակայն այդ ժամանակվա Հայաստանը կազմված չէր միայն Մարզպանական Հայաստանից: Սատրապական Հայաստանում հայ ժողովուրդը ևս, չհամակերպելով օտար լծի հետ, պայքար էր մղում իր քաղաքական իրավունքների համար:

Սատրապական Հայաստանի IV ապստամբությունը (539-542) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց փոխզիջումային հաշտությամբ և նրա արդյունքում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների սահմանափակման գործընթացը զգալիորեն կասեցվեց:

Հիմնական իրադարձություններ

539 – Ավնիկ ամրոցի ճ-մ
539 – Ավնիկ ամրոցի ճ-մ
540 – Եդեսիայի պաշարումը
540 – Սուրի, Անտիոքի և Ապամեայի գրավումը, Նիկեփորիոնի պաշարումը
541 – Մծբինի պաշարումը
541 – Սիսավրոն ամրոցի գրավումը
541 – Պետրայի գրավումը
542 գարուն – Ասորիքի ասպատակումը
542 գարուն – Սերգիապոլսի պաշարումը
542 ամառ – Լեռնային Կիլիկիայի ասպատակումը
542 աշուն – Սաբիրների պարտությունը Սատրապական Հայաստանում, հաշտության կնքում

Ապստամբության ընթացքը

Հուստինիանոս I-ի (527-565) օրոք Սատրապական Հայաստանի հայերի վիճակը զգալիորեն ծանրացավ: Եթե նախկին կայսրերը, զբաղված լինելով այլ հոգսերով, որոշակիորեն աչքաթող էին արել հայերի քաղաքական իրավունքների սահմանափակման հարցը, ապա երբեմնի հռոմեական փառքը վերականգնել ձգտող այս կայսրը միանգամից էլ եռանդուն կերպով վերագործարկեց դեռևս Զենոն կայսեր օրոք սկիզբ առած գործընթացը: Քաղաքական իրավունքների սահմանափակման վերսկսված գործընթացին հայ ժողովուրդը պատասխանեց ապստամբությամբ, որը գլխավորում էին արդեն որպես նախարարական տոհմ հանդես եկող Արշակունիները, ինչպես նաև Բագրատունիները և Մամիկոնյանները: Ապստամբների օգտին եղավ նաև այն հանգամանքը, որ Հուստինիանոս I-ի ամբիցիոզ քաղաքականությունը խիստ սրել էր կայսրւթյան հարաբերությունները Պարսից թագավորության հետ, որի արդյունքում 538 թ-ին սկիզբ էր առել Պարսկա-Բյուզանդական IV պատերազմը (538-560):

539 թ-ին Սիտտայի գլխավորած բյուզանդական բանակը (մոտ 15.000 զինվոր) Ավնիկ ամրոցի ճակատամարտում (Արարատ, Բասեն գավառի հարավ, Արաքսի աջ ափին) հաղթեց Բագրատունյաց գնդին (մոտ 2.000) և գերեց Սպանդիատ ու Գուրգեն-Գուարամ Բագրատունիների կանանց: Այս հաջողությունը, սակայն, դեռևս ոչինչ չէր որոշելու, քանի որ ապստամբության սկզբում որոշակիորեն հապաղած հայերը ի վերջո կենտրոնացրեցին ուժերը և շարժվեցին բյուզանդական բանակի դեմ:

539 – Ավնիկ ամրոցի ճ-մ

Հովհան Արշակունու և Վասակ Մամիկոնյանի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 7.000 զինվոր) շարժվեց Սիտտայի գլխավորած բյուզանդական բանակին (մոտ 14.500 զինվոր) ընդառաջ: Ընդ որում, քանակապես զիջելով հակառակորդին, Հայկական բանակը կարողացավ վերջինիս պարտադրել ճակատամարտի մեջ մտնել այնպիսի վայրում, որտեղ հնարավորություն չկար կազմել միասնական ճակատ, իսկ մարտը մղվում էր առանձին ու իրարից կտրված ջոկատների միջև:
Օգտագործելով տեղանքի բարենպաստ պայմանները և արագ մանևրը` Հայկական բանակը մաս առ մաս ջախջախեց հակառակորդին: Ընդ որում Սողոմոնի գլխավորած Հայկական ջոկատներից մեկը ոչնչացրեց Սիտտայի ջոկատին, իսկ Սողոմոնn 1l մենամարտում հաղթեց և սպանեց Սիտտային:
Հայերը կորցրին մոտ 1.500, թշնամին` մոտ 6.000 զինվոր: Չցանկանալով թույլ տալ ապստամբության հետագա ծավալումը` նոր հրամանատար նշանակված Բուզեսը սկսեց հաշտության բանակցություններ` դրանց ընթացքում շրջապատելով այն տունը, որտեղ գտնվում էին հայ ղեկավարները: Արդյունքում Բուզեսի խոստումներին հավատալով փախուստի չդիմած Հովհանը սպանվեց, իսկ վերջինիս փեսա Վասակին հաջողվեց ցատկել պատուհանից և փրկվել:

Սատրապական Հայաստանի IV ապստամբությունը ընթանում էր Պարսկա-Բյուզանդական IV պատերազմին զուգահեռ և Պարսից թագավորությունը չէր կարող չօգտվել առիթից, մանավանդ որ ապստամբները հատուկ պատվիրակություն ուղարկելով նման խնդրանք էին հղել Խոսրով I-ին (531-579): 540 թ-ին Պարսից թագավորության (մոտ 50.000 զինվոր) ու Հայկական (մոտ 5.000 զինվոր) միացյալ բանակը պաշարեց արևելքում կայսրության կարևորագույն ֆորպոստներից մեկը հանդիսացող Դարա ամրոցը և, կորուստներ պատճառելով ամրոցի կայազորին, հեռացավ միայն խոշոր փրկագին ստանալուց հետո: Կարճ ժամանակ անց Պարսից թագավորության (մոտ 50.000 զինվոր) և Հայկական (մոտ 5.000 զինվոր) միացյալ բանակը պաշարեց արդեն Եդեսիան բյուզանդական բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) ու քաղաքի Հայ ռազմիկներից (մոտ 500 զինվոր), սակայն, թշնամու հաջող արտագրոհներից մեկի ժամանակ 150 ռազմիկ կորցնելուց հետո գերադասեց կրկին ստանալ փրկագին և նահանջել: Նույն թվականին էլ Պարսից թագավորությունը, վերջ տալով մանր գործողություններին, անցավ լայնածավալ հարձակման Ասորիքի ուղղությամբ: Արդյունքում անձամբ Խոսրով I-ի գլխավորած Պարսից թագավորության (մոտ 120.000 զինվոր) և Հայկական (մոտ 20.000 զինվոր) միացյալ բանակը գրավեց Սուրը (= Բատնա) Արշակ Արշակունու գլխավորած բյուզանդական բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներից (մոտ 200), այն բանից հետո, երբ, բանակցություններից վերադարձող քաղաքային պատվիրակության հետ դարպասներին մոտեցած մի քանի պարսիկներ անակնկալ հարվածով գրավեցին դրանք: Արշակ Արշակունին զոհվեց, իսկ հաղթանակ տարած կողմին բաժին հասավ հսկայական ավար: Հաջորդը Անտիոքն էր, որը գրավելուց ու ավերելուց հետո Խոսրով I-ի բանակը շարունակեց արշավանքը դեպի Ապամեա (Կենտրոնական Ասորիք): Ստիպելով վերջինիս կայազորին հանձնվել ու թալանելով քաղաքը` Պարսից թագավորության (մոտ 50.000 զինվոր) և Հայկական (մոտ 5.000 զինվոր) միացյալ բանակը մոտեցավ Նիկեփորիոնին (Կենտրոնական Ասորիք) և, այս քաղաքից էլ ստանալով հսկայական փրկագին, վերադարձավ Պարսից թագավորություն:

540 թ-ին Բյուզանդական կայսրությունը արևելքում հսկայական կորուստներ կրեց, սակայն թեթև չէր վիճակը նաև այլ սահմաններում: 541 թ-ին բուլղարներն ու սլավոնները պաշարեցին Կոստանդնուպոլիսը և սրանց հարձակումը հետ մղվեց միայն մեծ դժվարությամբ: Թեթև չէր վիճակը նաև Իտալիայում, որտեղ փոփոխակի հաջողությամբ մարտեր էին ընթանում գոթերի դեմ: 541 թ-ին Նահապետ Հայի գլխավորած բյուզանդական բանակը (մոտ 20.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 4.000 զինվոր) պաշարեցին Մծբինը Պարսից թագավորության բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) ու քաղաքի Հայ ռազմիկներից (մոտ 500 զինվոր), սակայն, խուսափելով քաղաքին մոտեցող Պարսից թագավորության բանակից (մոտ 40.000 զինվոր), նահանջեցին: Նույն թվականին էլ բյուզանդական բանակը (մոտ 5.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 500 զինվոր) պաշարեցին Սիսավրոն ամրոցը (Մծբինից 40 կմ արևելք) Պարսից թագավորության բանակից (1.000 զինվոր), որը պարենի պակասի պատճառով հանձնվեց: Իր հերթին 541 թ-ին Խոսրով I-ի գլխավորած Պարսից թագավորության (մոտ 50.000 զինվոր) և Հայկական (մոտ 10.000 զինվոր) միացյալ բանակը հիմնական աշտարակներից մեկի տակը փորելու ու այն փլելու միջոցով գրավեց Պետրան (Լազիկա) Թովմա Գուզես Հայի գլխավորած բյուզանդական բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներից (մոտ 100 զինվոր):

542 թ-ի գարնանը Խոսրով I-ի գլխավորած Պարսից թագավորության (մոտ 100.000 զինվոր) և Հայկական (մոտ 20.000 զինվոր) միացյալ բանակը կրկին մտավ Ասորիք, սակայն բյուզանդական բանակի (մոտ 80.000 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկների (մոտ 8.000 զինվոր) պատասխան արշավանքից հետո առանց մարտերի նահանջեց: Միաժամանակ Պարսից թագավորության (6.000 զինվոր) և Հայկական (մոտ 1.000 զինվոր) միացյալ բանակը պաշարեց, սակայն չկարողացավ գրավել Սերգիապոլիսը (Լազիկա) բյուզանդական բանակից (200 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներից (մոտ 20 զինվոր): Նույն 542 թ-ի ամռանը Պարսից թագավորության (մոտ 50.000 զինվոր) ու Հայկական (մոտ 10.000 զինվոր) միացյալ բանակը ասպատակեց Լեռնային Կիլիկիան և նահանջեց:

Երկու գերտերությունների հակամարտությունը թույլ տվեց ակտիվանալ Մինչկովկասյան տափաստաններում հաստատված սաբիրներին: 542 թ-ի աշնանը սաբիրները (մոտ 30.000 զինվոր) Ալանաց դուռ լեռնանցքով ներխուժեցին Սատրապական Հայաստան և ասպատակեցին այն, սակայն Վալերիանոսի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 20.000 զինվոր) սրանց հարձակումը հետ մղեց:

Արևելքում կրած ծանր կորուստները, անորոշ ելքով ընթացող պատերազմը Պարսից թագավորության դեմ, այդպես էլ հաջողություն չբերող պատերազմը գոթերի դեմ, ինչպես նաև բուլղարների ու սլավոնների սպառնալիքը Կոստանդնուպոլսին ի վերջո ստիպեցին կայսրությանը զիջումների գնալ: 542 թ-ի վերջին մինչ այդ համառող Հուստինիանոս I-ը հատուկ հրովարտակով ներեց ապստամբներին և որոշակիորեն թեթևացրեց հայերի վիճակը Սատրապական Հայաստանում: Սատրապական Հայաստանի IV ապստամբությունը վերջացավ, սակայն Պարսկա-Բյուզանդական IV պատերազմը շարունակվեց ևս 18 տարի` այդպես էլ հաջողություն չբերելով կողմերից և ոչ մեկին:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:29 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Մարզպանական Հայաստանի VI ապստամբություն
(592)


Փոքր Վարդանի ապստամբությունը (Մարզպանական Հայաստանի V ապստամբություն) (572-591) լայնորեն է հայտնի, սակայն այս իրոք վճռական և լայնածավալ իրադարձության ֆոնին մոռացվել են հետագա տարիներին բռնկված մի շարք ապստամբություններ: Մարզպանական Հայաստանի VI ապստամբությունը (592) դրանցից մեկն է:

Մարզպանական Հայաստանի VI ապստամբությունը (592) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր, որը, սակայն, համեմատականորեն փոքր ծավալներ ունեցավ: Ապստամբությունը ավարտվեց հայկական կողմի պարտությամբ և ստեղծված իրավիճակում որևէ փոփոխություն չառաջացրեց:

Հիմնական իրադարձություններ

592 – Նախիջևան գավառի ճակատամարտ
592 – Ապստամբների հեռանալը Բյուզանդիա

Ապստամբության ընթացքը

Պարսկա-Բյուզանդական V պատերազմում հսկայական ավանդ ներդրած հայ ժողովուրդը պատերազմի ավարտից հետո ոչ միայն չհասավ իր վիճակի որևէ էական բարելավման, այլ տեղի ունեցավ ուղիղ հակառակը` Բյուզանդական կայսրությունը և Պարսից թագավորությունը սկսեցին հետևողական քայլեր ձեռնարկել հայերի իրավունքները առավել սահմանափակելու և նրանց ազգային ինքնագիտակցությունը ավելի եռանդուն միջոցներով վերացնելու ուղղությամբ: Իրականացվող այս տմարդի քաղաքականությանը հայ ժողովուրդը պատասխանեց զինված պայքարով: 592 թ-ին Ատատ Խորխոռունու, Սամվել Վահևունու, Մամիկ Մամիկոնյանի, Ստեփանոս Սյունու, Կոտիտ Ամատունու ու Թեոդորոս Տրպատունու գլխավորած Հայկական բանակը (2.000 հեծյալ) Նախիջևան գավառում հարձակվեց հարկերը տանող Պարսից թագավորության բանակի (մոտ 1.000 զինվոր) վրա և, ջախջախելով վերջինիս, խլեց տարվող հարկը: Դրանից հետո Հայկական բանակը բանակեց Նախիջևան քաղաքի մոտակայքում: Խուսափելով Հերակլ Ավագ Հայի և Համազասպ Մամիկոնյանի գլխավորությամբ հարձակման անցած բյուզանդական (մոտ 10.000 զինվոր), ինչպես նաև Պարսից թագավորության նոր բանակից (մոտ 20.000 զինվոր)` Մամիկ Մամիկոնյանը, Ստեփանոս Սյունին և Կոտիտ Ամատունին իրենց գնդերով հեռացան Պարսից թագավորություն ու ժամանեցին Ռեյ (Ատրպատական, Էկբատանից մոտ 300 կմ հյուսիս-արևելք), իսկ Սամվել Վահևունին ու Ատատ Խորխոռունին սեփական գնդերով նահանջեցին Սյունիք-Սոդք-Կուր երթուղով և, բանակելով Կուրի ձախ ափին գտնվող Ճահուկի դաշտում, սկսեցին սպասել թյուրքուտներին ու խազարներին: Սակայն, այն բանից հետո, երբ Պարսից թագավորության բանակը իր հերթին բանակեց Կուրի աջ ափին, իսկ սպասվող օգնությունը այդպես էլ չեկավ, Ատատը և Սամվելը իրենց գնդերով ևս ի վերջո հեռացան Բյուզանդիա: Մարզպանական Հայաստանի VI ապստամբությունը վերջացավ:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:30 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի V ապստամբություն
(593)


Սատրապական Հայաստանի IV ապստամբությունը (593) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց պարտությամբ և նրա արդյունքում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների սահմանափակման գործընթացը շարունակվեց:

Հիմնական իրադարձություններ

593 – Կարինի ճակատամարտ
593 – Ջերմ գետի ճակատամարտ

Ապստամբության ընթացքը

Պարսկա-Բյուզանդական V պատերազմում հսկայական ավանդ ներդրած հայ ժողովուրդը պատերազմի ավարտից հետո ոչ միայն չհասավ իր վիճակի որևէ էական բարելավման, այլ տեղի ունեցավ ուղիղ հակառակը` Բյուզանդական կայսրությունը և Պարսից թագավորությունը սկսեցին հետևողական քայլեր ձեռնարկել հայերի իրավունքները առավել սահմանափակելու և նրանց ազգային ինքնագիտակցությունը ավելի եռանդուն միջոցներով վերացնելու ուղղությամբ: Իրականացվող այս տմարդի քաղաքականությանը հայ ժողովուրդը պատասխանեց զինված պայքարով, որը մղվում էր նաև Սատրապական Հայաստանում: Մարզպանական Հայաստանի VI ապստամբության պարտությունից հետո ապստամբները անցան Սատրապական Հայաստան, սակայն ստեղծված պայմանները ստիպեցին վերջիններիս ապստամբության դրոշ պարզել նաև այստեղ:

593 թ-ին Սամվել Վահևունու, Թեոդորոս, Սարգիս, Վարազ-Ներսեհ, Ներսես և Վստամ Տրպատունիների գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 2.000 զինվոր) Կարինի ճակատամարտում հաղթեց բյուզանդական հարկահաններին ուղեկցող բանակին (մոտ 2.000 զինվոր) ու խլեց հարկը: Տեղեկանալով ծավալված իրադարձությունների մասին` կայսրությունը ապստամբների դեմ ուղարկեց խոշոր մի բանակ: Կողմերը միմյանց հանդիպեցին 593 թ-ին, Ջերմ գետի ճակատամարտում (Կորճայք, Կորդուք գավառ, Տիգրիսի արևելյան վտակ): Սամվել Վահևունու, Թեոդորոս, Սարգիս, Վարազ-Ներսեհ, Ներսես և Վստամ Տրպատունիների գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 1.500 զինվոր), խուսափելով Հերակլ Ավագ Հայի ու Համազասպ Մամիկոնյանի գլխավորած բյուզանդական բանակից (մոտ 10.000 զինվոր), ամրացավ մի կիսաքանդ ամրոցում: Առաջխաղացումը շարունակող թշնամին սկզբում չկարողացավ անցնել գետը, սակայն, այն բանից հետո, երբ մի ճամփորդ ցույց տվեց գետանցումը, վերջինս անցավ գետը, մոտեցավ ամրոցին և կատաղի մարտով գրավեց այն: Սամվելը, Ներսեսը և Վստամը ընկան մարտում, իսկ Սարգիսը ու Վարազ-Ներսեհը գերվեցին և հետագայում գլխատվեցին: Առժամանակ փրկվեց միայն Թեոդորոսը, որին հաջողվեց փախչել Պարսից թագավորություն: Սակայն Խոսրով II-ը նրան հանձնեց Բյուզանդիային, որից հետո վերջինս ևս ենթարկեց մահապատժի: Սատրապական Հայաստանի V ապստամբությունը ճնշվեց:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:30 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի VI ապստամբություն
(595)


Սատրապական Հայաստանի V ապստամբությունը (595) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց պարտությամբ և նրա արդյունքում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների սահմանափակման գործընթացը շարունակվեց:

Հիմնական իրադարձություններ

595 – Սպերի ճակատամարտ

Ապստամբության ընթացքը

Պարսկա-Բյուզանդական V պատերազմից հետո հայերի իրավունքների սահմանափակման գործընթացը Սատրապական Հայաստանում շարունակվեց: Ավելին, Մորրիկ (582-602) կայսեր գործուն քաղաքականությամբ սկիզբ դրվեց Սատրապական Հայաստանի հայաթափման մի գործընթաց, երբ հայկական զինական ուժը դուրս էր բերվում Հայաստանից ու տեղափոխվում էր Թրակիա: "Մեր և ձեր միջև խոտոր ու անհնազանդ մի ազգ կա, որ միշտ պղտորում է: Ահա, արի ես իմ մասի մարդկանց հավաքեմ և ուղարկեմ Թրակիա, դու էլ քո մասի մարդկանց հավաքիր և հրամայիր Արևելք տանել. եթե նրանք սպանեն, ապա մեր թշնամիներին կսպանեն, իսկ եթե մեռնեն, ապա մեր թշնամիները կմեռնեն և մենք խաղաղ կապրենք: Որովհետև, եթե դրանք իրենց երկրում մնան, մենք հանգիստ լինել չենք կարող",- այսպես է գրում պարսից արքա Խոսրով II-ին (590, 591-629) ծագումով հայ, սակայն, չնայած դրան, մի իսկական հայադավ քաղաքականության սկիզբ դրած Մորրիկը` Բյուզանդիայի առաջին հայազգի կայսրը` լիովին արտահայտելով երկու պետությունների կողմից քննարկվող ժամանակաշրջանում հայերի և Հայաստանի նկատմամբ որդեգրած քաղաքականության էությունը:

595 թ-ին Սատրապական Հայաստանում ստացվեց Թրակիա զինուժ տեղափոխելու հերթական հրամանը: Մուշեղ Մամիկոնյանը իր զորագնդով ուղղություն բռնեց դեպի Բալկաններ: Իր հերթին Սմբատ Բազմահաղթ Բագրատունին որոշեց չենթարկվել, սակայն 595 թ-ին Սպերի ճակատամարտում բյուզանդական բանակը (մոտ 6.000 զինվոր) հաղթեց Սմբատ Բազմահաղթ Բագրատունու գլխավորած Հայկական բանակին (մոտ 1.000 հեծյալ) և գերեց Սմբատին: Սատրապական Հայաստանի VI ապստամբություն ճնշվեց: Գերված Սմբատը աչքի ընկավ Կոստանդնուպոլսում վայրի գազանների դեմ մենամարտում, որից հետո ներում ստացավ տ տեղափոխվեց Աֆրրկա: Այստեղ վերջինս Բյուզանդիայի իշխանությունը հաստատեց Լիբիայում, սակայն անմիջապես էլ իր ջոկատով հեռացավ բյուզանդական բանակից և, Կարմիր ծովով շրջանցելով Արաբական թերակղզին, անցել է ծառայության Խոսրով II-ի մոտ: Կարծիք կա, որ հենց այս իշխանն է հանդիսացել հանրահայտ Սինբադ-ծովագնացի նախատիպը:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:31 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի VII ապստամբություն
(602)


Սատրապական Հայաստանի VI ապստամբությունը (602) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց պարտությամբ և նրա արդյունքում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների սահմանափակման գործընթացը շարունակվեց:

Հիմնական իրադարձություններ

602 նոյեմբերի սկիզբ – "Ատատի նահանջը"
602 նոյեմբերի վերջ – Նախիջևանի ճակատամարտ

Ապստամբության ընթացքը

Պարսկա-Բյուզանդական V պատերազմից հետո հայերի իրավունքների սահմանափակման գործընթացը Սատրապական Հայաստանում շարունակվեց: Մորրիկ (582-602) կայսեր քաղաքականությունը հայաթափ անել Հայաստանը շարունակվում և աստիճանաբար թափ էր հավաքում, հայկական զինական ուժը դուրս էր բերվում Հայաստանից ու տեղափոխվում էր Թրակիա: Այս գործընթացը հայ ժողովրդի ու հատկապես հայ զորականների մոտ խորը դժգոհությունների տեղիք էր տալիս:

602 թ-ի նոյեմբերի սկզբին, օգտվելով ապագա կայսր Փոկասի (602-610) ապստամբության հետևանքով կայսրությունում ստեղծված խառը իրավիճակից` Կոստանդնուպոլսում գտնվող Ատատ Խորխոռունին իր ջոկատին (մոտ 1.000 զինվոր) միացրեց Թրակիայից վերադարձած այլ Հայ ռազմիկների (մոտ 2.000 զինվոր) և, անցնելով ասիական ափ ու սկսելով Սատրապական Հայաստանի VI ապստամբությունը, ուղղություն վերցրեց դեպի Հայաստան: Ճանապարհին Հայկական բանակը 18 անգամ ընդհարվեց իր առաջխաղացումը կասեցնել փորձող բյուզանդական բանակների հետ: Բոլոր մարտերում առավելությունը մնաց Հայկական բանակին, սակայն, հետապնդվելով բյուզանդական մի խոշոր բանակի (մոտ 20.000 զինվոր) կողմից, վերջինս ի վերջո հասավ Նախիջևան ու ամրացավ քաղաքում: 602 թ-ի նոյեմբերի վերջին Ատատ Խորխոռունու գլխավորությամբ քաղաքում ամրացած Հայկական բանակը (մոտ 4.000) Նախիջևանի ճակատամարտում հետ մղեց բյուզանդական բանակի (մոտ 20.000 զինվոր) բոլոր գրոհները, որը, խուսափելով առաջացած Պարսից թագավորության բանակից (մոտ 40.000 զինվոր), ի վերջո նահանջեց: Սատրապական Հայաստանի VII ապստամբությունը վերջացավ: Ատատ Խորխոռունին իր բանակով անցավ Պարսից թագավորություն, որտեղ ճոխ ընդունելության արժանանալուց հետո դավադրաբար սպանվեց, իսկ նրա բանակը ցրվեց:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:31 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Մարզպանական Հայաստանի VII ապստամբություն
(620-628)


Մարզպանական Հայաստանի VII ապստամբությունը (620-628) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր, որի արդյունքում հայ ժողովուրդը հասավ զգալի հաջողությունների: 620 թ-ին ստեղծվել էր մի իրավիճակ, երբ Պարսկա-Բյուզանդական VI պատերազմում Պարսից թագավորությունը հասէլ էր առավելագույն հաջողության: Արդեն վաղուց Բյուզանդական կայսրությունից խլվել էին Հայաստանը, Ասորիքը, Եգիպտոսն ու Փոքր Ասիան և ուղղակի սպառնալիք էր կախված Կոստանդնուպոլսի վրա: Ստեղծված պայմաններում պաշտոնական Տիզբոնը եկավ հետևության, որ կարելի է ի վերջո լուծել նաև մշտապես մլմլացող “Հայկական հարցը”: Քաղաքական այս կուրսի փոփոխությանը Հայ ժողոովուրդը պատասխանեց հերթական ապստամբությամբ, որն ավարտվեց հայկական կողմի հաղթանակով, իսկ Պարսից թագավորության իշխանությունը Մարզպանական Հայաստանում մեծապես ընդունեց ձևական բնույթ:

Հիմնական իրադարձություններ

620 աշուն – Ծծմահովտի ճակատամարտ
620 աշուն – Մեղրագետի ճակատամարտ
621 գարուն – Մահվան ագարակի ճակատամարտ
621 գարուն – Պորպի գրավումը
622 – Սուրբ Կարապետ վանքի ճակատամարտ
622 – Արդնի գյուղի ճակատամարտ
622 – Հոնընկեցի ճակատամարտ
622 – Արածանու ճակատամարտ
623 – Բյուզանդական բանակի արշավանքը դեպի Պարսից թագավորության խորքերը և նահանջը
624 – Կախամախյա բլրի ճակատամարտ
624-626 – Պարսից բանակի արշավանքը դեպի Փոքր Ասիա
626-628 – Բյուզանդական բանակի արշավանքը դեպի Պարսից թագավորության խորքերը
628 մայիսի 15 – Հաշտության կնքում

Ապստամբության ընթացքը

Մարզպանական Հայաստանում բռնկված ապստամբություն ճնշելու նպատակով Պարսից թագավորությունը 620 թ-ի աշնանը հարձակում ձեռնարկեց ապստամբության կենտրոն հանդիսացող Տարոնի ուղղությամբ

620 աշուն – Ծծմահովտի ճ-մ (Տարոն և Հաշտեն գավառների սահման)

Վախթանգի գլխավորած Պարսից թագավորության բանակը (30.000 ռազմիկ), կողմնապահ ջոկատներ թողնելով Ապահունիքում, հիմնական ուժերով մտավ Տարոն և, բանակելով Ձյունակերտում, սկսեց բանակցություններ` նպատակ ունենալով հնազանդեցնել Մարզպանական Հայաստանի VII ապստամբությունը սկսած Վահան Գայլ Մամիկոնյանին: Բանակցություններում չհասնելով հաջողության` Վախթանգը իր բանակից առանձնացրեց մի ջոկատ (6.000 ռազմիկ, որից 4.000 հեծյալ) և Ռահանի գլխավորությամբ ուղարկեց հայերի դեմ: Թշնամին բանակեց Ծծմահովտում: Այս ընթացքում Վահան Գայլ Մամիկոնյանի ընդհանուր ղեկավարությամբ գործող Սմբատ Մամիկոնյանի գլխավորած Մամիկոնյաց (1.800 ռազմիկ), Ողնուտյաց իշխանի գլխավորած Ողնուտյաց (500 ռազմիկ), Արջուի գլխավորած Արջուտյաց (400 ռազմիկ), Վարազ Միհարվածանի Պալունու գլխավորած Պալունյաց (220 ռազմիկ) և Սմբատ Հաշտենցու գլխավորած Հաշտենից (60 ռազմիկ) գնդերը մոտեցան թշնամուն: Քանակապես զիջելով հակառակորդին` Վահանը որոշեց գիշերային անակնկալ հարված հասցնել ճամբարած թշնամուն:
I փուլ – Հայկական մի ջոկատ Սմբատ Մամիկոնյանի գլխավորությամբ աննկատ թափանցեց թշնամուն ճամբար և առևանգեց ձիերին:
II փուլ – Հարձակման անցավ Հայկական հիմնական բանակը և գլխովին ջախջախեց թշնամուն: Մարտադաշտում հանդիպելով Ռահանին` Հաշտենից իշխանը մենամարտում հաղթեց ու սպանեց նրան:
III փուլ – Պարսկական բանակի շրջապատված ռազմիկները խնդրեցին խնայել իրենց, սակայն հայերը անողոք գտնվեցին և գրեթե բոլորին էլ ոչնչացրեցին:
Հայերը կորցրին մոտ 500, թշնամին` 5.400 զինվոր զինվոր: Թշնամու բանակից փրկվեց միայն 600 հոգի, որոնց, սակայն, գազազած Վախթանգը ինքը հրամայեց գլխատել:

620 աշուն – Մեղրագետի ճ-մ (Տարոն)

Վախթանգը Ասուրի գլխավորությամբ Հայկական բանակի դեմ ուղարկեց պարսկական մեկ այլ բանակ (8.000 ռազմիկ): Ճամբարելով Մեղրագետի ափին` Ասուրը վիրավորական տոնով հայերից պահանջեց դադարեցնել դիմադրությունը: Ի պատասխան դրա Վահան Գայլ Մամիկոնյանի գլխավորած Հայկական բանակը (6.000 ռազմիկ) շարժվեց թշնամուն ընդառաջ: Մոտենալով իրար` կողմերը մարտակարգ ընդունեցին:
I փուլ – Հայկական բանակն անցավ հարձակման: Բռնկվեց համառ մարտ, որի ընթացքում Սմբատը մարտադաշտում հանդիպեց Ասուրին և թրի հզոր հարվածով գլխատեց նախ հակառակորդի ձիուն, իսկ հետո` նաև Ասուրին: Միաժամանակ 9 տապարակիրներ շրջապատեցին Վահանին և ծանր վերքեր հասցրեցին նրան: Սակայն վերջին պահին Սմբատը հասավ օգնության և, կոտորելով թշնամիներին ու սպանելով նաև Ասուրի որդուն, փրկեց հորը:
II փուլ – Պարսից թագավորության բանակը պարտություն կրեց և, հետապնդվելով Հայկական բանակի կողմից, դիմեց փախուստի:
Հայերը կորցրին մոտ 1.500, թշնամին` 5.000 զինվոր: Այս պայմաններում Վախթանգը դադարեցրեց ակտիվ մարտական գործողությունները` դրանք հետաձգելով հաջորդ տարվան: Նույն տարվա ձմռանն էլ ստացած վերքերից Վահանը մահացավ, իսկ Տարոնի իշխան հռչակվեց նրա որդի Սմբատը:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:32 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Հայաստանում ծավալվող իրադարձությունները ծանր վիճակ ստեղծեցին Պարսից թագավորության արևելքում տեղակայված Հայկական հեծելազորային օժանդակ ջոկատի համար: Բարեբախտաբար հայերին, ինչպես Վարդանանց պատերազմի ժամանակ, հաջողվեց լքել պարսիկներին, անցնել թյուրքուտների կողմը, պտույտ կատարել Կասպից ծովի ափերով և 626 թ-ին ի վերջո վերադառնալ Հայրենիք: Իսկ 621 թ-ի գարնանը հետևեց պարսկական նոր հարձակումը Տարոնի վրա:

621 գարուն – Մահվան ագարակի ճ-մ (Անդովկ լեռան մոտ)

Գարնանը Վախթանգը Սմբատ Մամիկոնյանից պահանջեց դադարեցնել դիմադրությունը և հնազանդվել: Ստանալով մերժողական պատասխան` Վախթանգը Պարսից թագավորության համալրված բանակով (20.000 զինվոր) կրկին դուրս եկավ արշավանքի: Ի պատասխան դրա Սմբատը կատարեց համընդհանուր զորահավաք և կենտրոնացրեց զենք կրելու ընդունակ բոլոր տղամարդկանց: Ընդ որում դեռևս ընդհանրապես ռազմական պատրաստություն չունեցող աշխարհազորի մի մասը (2.500 զինվոր) Մամիկոնյաց իշխանը իր որդի Վահանի գլխավորությամբ ռազմական անհրաժեշտ պատրաստություն ստանալու համար թողեց Մուշում, իսկ ինքը, գլխավորելով մնացած բանակը (9.000 զինվոր, որից 4.000 հեծյալ), շարժվեց թշնամուն ընդառաջ: Մոտենալով հակառակորդին` Սմբատը հետևազորը թողեց ագարակի մոտ գտնվող մի բլրի վրա, իսկ ինքը, գլխավորելով հեծելազորը, առաջ շարժվեց: Իր հերթին Վախթանգը, կարծելով, թե ողջ Հայկական բանակը կազմում է միայն իր դեմ շարժվող հեծելազորը, մի ուժեղ ջոկատով (9.000 զինվոր) առաջ շարժվեց և շրջապատեց վերջինիս:
I փուլ – Գիշերը շրջապատման մեջ գտնվող Հայ հեծյալները, ձեռքներում ունենալով վառվող ջահեր, շրջապատման օղակի ներսից, իսկ բլրի վրա ամրացած հետևակը` շրջապատման օղակի դրսից, միաժամանակյա համակցված հարված հասցրեցին թշնամուն և ջախջախեցին նրան: Վախթանգը 200 հեծյալների ուղեկցությամբ դիմեց փախուստի: Գրավված մեծ քանակությամբ ձիերը Սմբատը ուղարկեց Մուշ, որտեղ գտնվող հետևակ աշխարհազորայինները դարձան հեծյալ:
II փուլ – Հաջորդ օրը Սմբատը ութժամյա հմուտ մանևրներով այնքան ժամանակ խուսափեց մարտից, մինչև Մուշից ժամանեցին Վահանի գլխավորած հեծյալ աշխարհազորայինները: Դրանից հետո Հայկական բանակը կրկին բանակեց ագարակի մոտ գտնվող բլրի վրա: Շուտով Վախթանգի գլխավորած Պարսից թագավորության բանակը (11.200 զինվոր) մոտեցավ բլրին և բանակեց հայերից ներքև: Նույն գիշերն էլ Սմբատը մի հեծյալ ջոկատ (4.000 զինվոր) ուղարկեց թշնամու թիկունք: Վերջինս, բաժանվելով փոքր խմբերի, լեռնային արահետներով անցավ թշնամու թիկունք, բաժանվեց 2 հավասար մասի և դարանեց թշնամու թիկունքի աջ ու ձախ կողմերում: Առավոտյան Պարսից թագավորության բանակը անցավ հարձակման բլրի վրա տեղակայված Հայկական բանակի վրա և բռնկված համառ մարտում սկսեց նեղել նրան:
III փուլ – Հայկական ջոկատը թիկունքից հարվածեց թշնամուն, որը շրջապատվեց ու համառ մարտում ջախջախվեց: Այդ ընթացքում, մարտադաշտում հանդիպելով Վախթանգին, Սմբատը մենամարտեց վերջինիս հետ: Մենամարտի ընթացքում Սմբատը հզոր հարվածներով վնասեց Վախթանգին և կտրատեց նրա զրահը, սակայն վերջինս հաջողվեց նիզակով այնպես հզոր հարվածեց հասցնել իր հակառակորդին, որ նիզակը խրվեց Սմբատի զրահի մեջ: Սակայն Սմբատը իր հերթին թիկունքից ճարպկորեն նիզակահարեց սեփական ձիու կողմից առաջ տարված Վախթանգին, որից հետո մոտեցավ նրան և գլխատեց: Դրանից հետո Սմբատը հարձակվեց Վախթանգի երկու զինակիրների վրա և մարտական մուճով սպանեց նաև նրանց:
Հայերը կորցրին մոտ 2.000, թշնամին` 10.800 զինվոր:

Հակահարձակման անցած Հայկական բանակը գրավեց Պորպը:

Շարունակելի

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:32 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
622 – Սուրբ Կարապետ վանքի ճ-մ

Վախթանգի եղբայր Սուրենի գլխավորած Պարսից թագավորության բանակը (9.000) մտավ Տարոն և ճամբարեց Արդնի գյուղի մարգագետիններում` Վարագա լեռան մոտ: Դրանից հետո Սուրենը սկսեց բանակցություններ` նպատակ ունենալով հասնել Վախթանգի կնոջ և տղայի ազատմանը: Այդ ընթացքում Սմբատը իր հիմնական բանակը (6.000) թողեց Մեղտիում` բանակցությունների եկած Սուրենին էլ առաջարկելով մի հեծյալ ջոկատ (500) թողնել Մեծամորում: Այնուհետև Սմբատի գլխավորած Մամիկոնյան (մոտ 500), Վարազ Միհարվածանի Պալունու գլխավորած Պալունյաց գունդը (մոտ 200) և Սուրենի գլխավորած հեծյալ ջոկատը (400) շարժվեցին դեպի վանք:
I փուլ – Վանքի մոտակայքում Սմբատը ու իր հեծելազորը անակնկալ հարձակումով ոչնչացրին Սուրենի հեծելազորին: Այդ ընթացքում Վարազ Միհարվածանի Պալունին մենամարտում սպանեց Սուրենին, իսկ նրա ուղեկիցներին հայերը կախեցին մոտակա ծառից:
II փուլ – Հայերը երկու կողմից շրջապատեցին Մեծամորում տեղակայված թշնամու ջոկատը և ոչնչացրեցին այն:
Հայերը կորցրին մոտ 100, թշնամին` 900 զինվոր:

622 – Արդնի գյուղի ճ-մ

Թշնամու բանակի հրամանատարության ոչնչացումից հետո սկսեցին գործել նաև Հայկական բանակի մյուս մասերը:
I փուլ – Հայկական մի ջոկատ մտավ Արդնու մոտ ճամբարած Պարսից թագավորության բանակի ճամբար և առևանգեց 2.000 ձի: Սակայն թշնամու մի ջոկատ (2.020, որից 520 հեծյալ) սկսեց հետապնդել ձիերը առևանգած հայերին:
II փուլ – Օգտվելով այն բանից, որ իրենց հետապնդող հեծյալները կտրվել են սեփական հետևակից` Գողոց աղբյուրի մոտ հայերը դարան դրեցին և լիովին ոչնչացրին թշնամու հեծյալներին: Վերցնելով նաև սրանց ձիերը` հայերը շարունակեցին նահանջը և հասան մոտակա անտառակը` Սերեմի գլխավորությամբ թողնելով վերջապահ (500):
III փուլ – Տեսնելով մոտեցող թշնամուն` հայկական վերջապահը ետ դարձավ և հարձակվեց վերջինիս վրա: Որոշ ժամանակ անց հարձակվեց նաև նահանջը դադարեցրած հիմնական խումբը, ու թեև Սերեմը նետահարվեց և սպանվեց, սակայն թշնամին գլխովին ջախջախվեց` կորցնելով 992 զինվոր:
IV փուլ – Նախորդ պարտությունից փրկված թշնամու ռազմիկները փորձեցին թաքնվել Ողական ամրոցի մոտի մի քարայրում, բայց անակնկալ հարձակման ենթարկվեցին ամրոցի կայազորի (150) կողմից և ոչնչացվեցին:
V փուլ – Սմբատի ու Վարազի հեծյալները, թաքնվելով ձորում և բաց թողնելով իրենց մոտից սլացող ու թշնամու ձիերը առևանգած հայերին և նրանց հետապնդողներին, կանչեցին Մեղտիում գտնվող հիմնական բանակը (6.000): Սակայն մինչ այն կժամաներ` Սմբատը առաջ ուղարկեց մի հեծյալ ջոկատ (100) հակառակորդի վրա հարձակվելու և վերջինիս մարտի կանչելու համար: Շուտով երևաց Հայկական հեծյալ ջոկատին հետապնդող Պարսից թագավորության բանակը:
VI փուլ – Կողմերը մարտակարգ ընդունեցին: Սմբատը գլխավորում էր Հայկական բանակի աջ, իսկ Վարազը` ձախ թևը: Հայկական հեծելազորը հարձակվեց թշնամու առաջխաղացած հետևակի (6.000) վրա: Սկսվեց համառ մարտ: Հայկական աջը հզոր հարվածով խորը խրվեց թշնամու մարտակարգի մեջ, բայց պարսիկների հսկայական թվական գերակշռությունը սկսեց իրեն զգացնել տալ: Սմբատի ջոկատը շրջապատվեց և հայտնվեց ծանր վիճակում, իսկ բազմաթիվ թշնամիներ շրջապատեցին Սմբատին և լուրջ հարվածներ հասցրեցին նրան:
VII փուլ – Oգտվելով նրանից, որ թշնամու կենտրոնը շարժվել է դեպի ձախ` Սմբատի թևի դեմ, Հայկական ձախը թիկունքից հարվածեց հակառակորդի կենտրոնին, որի ընթացքում Վարազը միջաթափանց նիզակահարելով տապալեց մի պարսիկի և կոտորեց Սմբատին շրջապատողներին:
VIII փուլ – Պարսից թագավորության բանակի աջը ու կենտրոնը վերադասավորեցին ուժերը և, շրջապատելով արդեն Հայկական 2 ջոկատները, սկսեցին հաղթանակ տանել:
IX փուլ – Այս օրհասական պահին օգնության հասավ Վահան Մամիկոնյանի և Սմբատ Հաշտենցու գլխավորած բանակը (6.000), հզոր հարվածով ճեղքեց պաշարման օղակը, երկու թևերից շրջապատեց թշնամուն ու սկսեց անխնա կոտորել: Պարսից թագավորության բանակը գլխովին ջախջախվեց:
Հայերը կորցրին մոտ 1.000 զինվոր, թշնամին` 7.800 սպանված, 300 գերի:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:33 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
622 – Հոնընկեցի ճ-մ (Տարոն, Հաշտեանք գավառ)

Գարնանը Տիրանի գլխավորած Պարսից թագավորության բանակը (20.000 զինվոր, որից 6.000 թյուրքուտ) մտավ Ապահունիք: Այստեղ Տիրանը ընդունեց բանակցելու նպատակով իր մոտ եկած Վահանին և նրանից պահանջեց ոչ միայն դիմադրության դադարեցում, այլև Մուշեղ Քաջակորովի ու Գայլ Վահանի աճյունների հանձնում: Տարոն վերադարձած Վահանը այդ մասին տեղեկացրեց Սմբատ Մամիկոնյանին, իսկ թշնամին շարունակեց արշավանքը և մտավ Հաշտեանք: Ի պատասխան այս ամենի Սմբատ Մամիկոնյանը կենտրոնացրեց զենք կրելու ընդունակ Տարոնի բոլոր տղամարդկանց: Դրանից հետո Հայկական բանակը (9.940, որից 5.000 հեծյալ) շարժվեց Հաշտենում բանակած թշնամու դեմ և ճամբարեց Սերեմավայրում: Տեղում պարզելով իրավիճակը` Սմբատը որոշեց օգտվել Տիրանի սխալից, որը ոչ միայն մասնատել էր ուժերը, մի խոշոր ջոկատ (3.000 զինվոր) հետ ուղարկելով Ապահունիք, այլև թյուրքուտներին ու պարսիկներին էլ թույլ էր տվել բանակել էր իրարից բավականին հեռու:
I փուլ – Գիշերը Վահանի գլխավորած Հայկական մի ջոկատ երկու անգամ հարձակվեց թյուրքուտների ճամբարի վրա: Առաջին անգամ սպանվեց Տիրանի որդին և ոչնչացվեցին երեք իշխաններ, իսկ երկրորդ հարձակման ժամանակ Վահանը սպանեց Տիրանին:
II փուլ – Վահանը 100 ջորու վրա ուղղահայաց երկաթե զրահներ ամրացրեց և մոտեցավ թյուրքուտներին: Ընդ որում յուրաքանչյուր 10 ջորու մոտ տեղավորվել էր մեկական մարդ, որոնք, մոտենալով թշնամուն, սրերով խթանեցին ջորիներին: Արդյունքում խուճապահար ջորիները մտան թյուրքուտների ճամբար և ոչ միայն ավերեցին այն, այլև առաջացրեցին մեծ խուճապ:
III փուլ – Հայկական բանակը ներխուժեց թշնամու ճամբար և սկսեց կոտորել թյուրքուտներին: Իսկ վերջիններս, գիշերային խավարում կարծելով թե շրջապատվել են մի հսկայական բանակի կողմից ու ծանոթ չլինելով տեղանքին, խուճապահար փախուստի մեջ նետվեցին դեպի վիհի բերանը և գրեթե ողջ կազմով լցվեցին ձորը: Թյուրքուտներից փրկվեցին միայն քչերը, իսկ Հայկական բանակին հասավ հսկայական ավար:
IV փուլ – Առավոտյան Պարսից թագավորության բանակը, տեղեկանալով գիշերային իրադարձությունների մասին, իր առաջնորդ ընտրեց Միհրխոսրովին ու շարժվեց հայերին ընդառաջ: Տեղեկանալով այդ մասին` Հայկական բանակը ինքը ևս մարտակարգ ընդունեց: Հայկական բանակի առաջին շարքում ծանր հետևակի պաշտպանության ներքո տեղավորվեց թեթև հետևակը, երկրորդ շարքում` աշխարհազորը, երրորդում՝ հեծելազորը, չորրորդում` պահեստազորը: Հայկական բանակի աջը գլխավորում էր Վարազ Միհարվածանի Պալունին, ձախը՝ Սմբատ Հաշտենցին, կենտրոնը` Վահան Պալունի, իսկ պահեստազորը՝ Վահան Մամիկոնյանը: Կենտրոնում էր գտնվում և միաժամանակ ողջ բանակի ղեկավարումն էր իրականացնում Սմբատ Մամիկոնյանը: Իր հերթին Հայկական մի ջոկատ (3.000) անցավ թշնամու բանակի թիկունքը և, բաժանվելով երեք մասի, աջից, ձախից ու կենտրոնից դարան դրեց: Պարսից թագավորության բանակը անցավ հարձակման: Բռնկվեց համառ մարտ, որի արդյունքում թշնամու կենտրոնին հաջողվեց աստիճանաբար ետ մղել Հայկական կենտրոնին և շրջապատել այն:
V փուլ – Այս վճռական պահին մարտի մեջ մտավ Հայկական բանակի պահեստազորը և հարվածեց թշնամուն: Արդյունքում կենտրոնում Պարսից թագավորության բանակը պարտություն կրեց ու դիմեց փախուստի: Այդ ընթացքում Սմբատը հանդիպեց Միհրխոսրովին և մենամարտում սպանեց նրան:
VI փուլ – Հայկական կենտրոնը ու թևերը զարգացրեցին հաջողությունը և սկսեցին հետապնդել թշնամուն: Փախչող թշնամուն հարվածեց նաև դարանը: Պարսից թագավորության բանակը ծանր պարտություն կրեց, սակայն նրա խոշոր ուժեր կարողացան հեռանալ մարտադաշտից:
Հայերը կորցրին մոտ 1.000, թշնամին` 9.000 զինվոր:

622 – Արածանու ճ-մ (Տուրուբերան, Տարոն)

Հայկական բանակը (մոտ 8.000 զինվոր) շարժվեց թշնամու հետևից: Սակայն վերջինս, Ապահունիքից ստանալով համալրում (3.000 զինվոր), հավաքելով ցրված ուժերը և ձեռք բերելով քանակական առավելություն, ինքը անցավ ակտիվ գործողությունների: Ավելին, ստացվեց այնպես, որ Հայկական բանակը բաժանվեց երեք մասին. Վարազ Միհարվածանի Պալունու գլխավորած ջոկատը (մոտ 2.000 զինվոր) առաջ անցավ, իսկ Վահան Մամիկոնյանի ջոկատը (մոտ 4.000 զինվոր) իր հերթին ետ մնաց Սմբատ Մամիկոնյանի ջոկատից (մոտ 2.000 զինվոր): Այս պայմաններում Պարսից թագավորության բանակին հաջողվեց (11.000 զինվոր) գետին սեղմել Վահանի ու Սմբատի ջոկատներին և ստիպել նրանց մտնել մարտի մեջ:
I փուլ – Վահանի ջոկատը կտրուկ հակահարձակումով փախուստի մատնեց իր վրա հարձակված Պարսից թագավորության բանակին (3.000 զինվոր) և, հետապնդելով երկար տարածություն, անխնա ոչնչացրեց: Սակայն այդ ընթացքում Պարսից թագավորության բանակի մյուս մասը սկսեց հաղթանակ տանել Սմբատի ջոկատի նկատմամբ:
II փուլ – Իմանալով բռնկված մարտերի մասին` Վարազ Պալունին ետ դարձրեց իր ջոկատը և թիկունքից հարվածեց Սմբատի ջոկատին գրեթե հաղթող Պարսից թագավորության բանակին: Վերջինս խուճապի մատնվեց և դիմեց փախուստի:
III փուլ – Հայկական բանակը երկար տարածություն հետապնդեց թշնամուն և ծանր կորուստներ պատճառեց: Վարազի ջոկատը հասավ մինչև Կուրան, իսկ Սմբատինը` մինչև Հովեանք ամրոց:
IV փուլ – Սմբատի ջոկատը ճակատից, իսկ Հովեանք ամրոցի կայազորը` թիկունքից, հզոր հարված հասցրեցին թշնամուն և վերջնական պարտության մատնեցին նրան:
Հայերը կորցրին մոտ 1.000, թշնամին` 6.480 զինվոր:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:35 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 23187
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Հայաստանում բարդացած իրավիճակը բեկում առաջացրեց մինչ այդ Բյուզանդական կայսրության համար խիստ անհաջող ընթացք ունեցող Պարսկա-Բյուզանդական VI պատերազմում: Փոքր Ասիայում գործող Պարսից թագավորության բանակի հաղորդակցության ուղիները հայտնվեցին վտանգի տակ, իսկ խոշոր ուժերի շեղումն էլ Հայաստանի ուղղությամբ հնարավորություն տվեց բյուզանդական բանակին կենտրոնացնել ուժերը, կազմակերպել դրանք և անցնել հաջող հակահարձակման: 622 թ-ի դեկտեմբերին բյուզանդական բանակը (մոտ 30.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 3.000 զինվոր) Դաշտային Կիլիկիայի ճակատամարտում հաղթեցին Քաղկեդոնից նահանջող Պարսից թագավորության բանակի մի մասին (մոտ 30.000 զինվոր): Այս հաղթանակը հնարավորություն տվեց կազմակերպել մարտարշավ դեպի Պարսից թագավորության խորքերը: 623 թ-ի փետրվարի 7-ին Հերակլ I-ի և Հայոց իշխան Մժեժ Գնունու գլխավորած բյուզանդական բանակը (120.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 20.000 զինվոր) Սատաղի ճակատամարտում հաղթեցին Պարսից թագավորության բանակին (մոտ 110.000 զինվոր), որից հետո, արշավելով Կարին-Շիրակավան-Դվին-Նախիջևան-Ուրմիա-Գանձակ (չշփոթել Ուտիքի Գանձակի հետ) երթուղով, 623 թ-ի մարտին գրավեցին Փրաասպան: Մինչև տարվա վերջ կայսրության բանակին հաջողվեց մի շարք ճակատամարտերում ևս պարտության մատնել թշնամուն, որից հետո մարտերով նահանջել դեպի արևմուտք:

Բյուզանդական բանակի նահանջը հնարավորություն տվեց պաշտոնական Տիզբոնին հերթական հարձակումը կազմակերպել Տարոնի ուղղությամբ...

624 գարուն – Կաղամախյա բլրի ճ-մ (Տարոն, Արածանի գետի ափ)

Տիրան Մամիկոնյանի և Վարազ Միհարվածանի Պալունու գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 30.000 զինվոր) շարժվեց Վարդուհրի գլխավորությամբ Տարոն մտած Պարսից թագավորության բանակի (50.000 զինվոր) դեմ` ամուր դիրքեր գրավելով բլրի մոտով հոսող գետի ափին: Շուտով գետի մյուս ափին մոտեցավ Պարսից թագավորության բանակը:
I փուլ – Պարսից թագավորության բանակը անցավ հարձակման և փորձեց անցնել գետը, սակայն Հայկական բանակը կտրուկ հակահարձակումով ջարդեց թշնամուն, ծանր կորուստներ պատճառեց նրան և մատնեց փախուստի:
II փուլ – Հայկական բանակը անցավ գետը և սկսեց հետապնդել թշնամու փախչող մնացորդներին: Այդ ընթացքում Տիրանը հանդիպեց Վարդուհրին: Հասնելով վերջինիս և սկսելով մենամարտը նրա հետ` Տիրանը հարվածեց Վարդուհրի աջ ոտքին ու կտրեց այն, որից հետո տապալեց իր հակառակորդին ձիուց և գլխատեց: Իր հերթին Վարազ Պալունին հետապնդեց և նիզակահարեց մի հեծյալ պարսիկի: Մյուսը, թեև հարվածեց ու նրա տակ սպանեց ձիուն, սակայն այս անգամ Վարազն արդեն հետևակ վիճակում հարձակվեց հեծյալ մարտնչող թշնամու վրա և սպանեց նրան:
Հայերը կորցրին մոտ 13.000, թշնամին` 49.550 զինվոր:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
Показать сообщения за:  Поле сортировки  
Начать новую тему Ответить на тему  [ Сообщений: 56 ]  На страницу 1, 2, 3, 4  След.

Часовой пояс: UTC + 4 часа [ Летнее время ]



Кто сейчас на конференции

Сейчас этот форум просматривают: нет зарегистрированных пользователей и гости: 1


Вы не можете начинать темы
Вы не можете отвечать на сообщения
Вы не можете редактировать свои сообщения
Вы не можете удалять свои сообщения
Вы не можете добавлять вложения

Найти:
Перейти:  
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group
Вы можете создать форум бесплатно PHPBB3 на Getbb.Ru, Также возможно сделать готовый форум PHPBB2 на Mybb2.ru
Русская поддержка phpBB