Военно-исторический форум

Добро пожаловать на форум военной истории
Текущее время: 21 окт 2018, 19:31

Часовой пояс: UTC + 4 часа [ Летнее время ]


google-site-verification: googled222e2bf1c5c3655.html

Начать новую тему Ответить на тему  [ Сообщений: 56 ]  На страницу Пред.  1, 2, 3, 4  След.
Автор Сообщение
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:36 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Հայերի դեմ կազմակերպված հարձակման հետ միաժամանակ Պարսից թագավորության բանակը հարձակում ձեռնարկեց նաև Կոստանդնուպոլսի ուղղությամբ, սակայն մինչև 626 թ-ը տևած տևական մարտերում անհաջողության մատնվեց:

626 թ-ի աշնանը Հերակլ I-ի և Մժեժ Գնունու գլխավորած բյուզանդական բանակը (մոտ 60.000 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 10.000 զինվոր) Կեսարիայից մտան Կիլիկիա և Ադանայի ճակատամարտում պարտության մատնեցին թշնամուն: Փոքր Ասիայում գտնվող Պարսից թագավորության բանակը կրկին հայտնվեց անբարենպաստ վիճակում: Մինչև հաջորդ տարվա կեսերը կայսրությանը գրավեց գործնականում ողջ Հայաստանը և Վրաստանը, որից հետո արդեն նույն տարվա վերջին սրընթաց հարձակում ձեռնարկեց Միջագետքի ուղղությամբ: 627 թ-ի դեկտեմբերի 10-ից 12-ը ընթացած Նինվեի ճակատամարտում Միջագետքոի հյուսիսում գտնվող Պարսից թագավորության բանակը գլխովին ջախջախվեց, որից հետո մինչև 628 թ-ի հունվարի վերջ Բյուզանդական կայսրությանը հաջողվեց իր տիրապետությունը հաստատել նար Ատրպատականի, ինչպես նաև Հյուսիսային և Կենտրոնական Միջագետքի վրա:

Պարսից թագավորության համար տեղծված բարդ ռազմա-քաղաքական պայմաններում Տիզբոնում տեղի ունեցավ գահակալական հեղաշրջում, Խոսրով II-ը դիմեց փախուստի, սակայն շուտով գերվեց և փետրվարի 28-ին սպանվեց: Պարսից թագավորության արքա հռչակվեց Խոսրով II-ի որդի Կավատը` Կավատ II-ը (628-629): Այս պայմաններում պատերազմող կողմերի միջև սկսվեցին բանակցություններ, որոնց արդյունքում մայիսի 15-ին Կոստանդնուպոլսում կնքվեց հաշտություն և Պարսկա-Բյուզանդական VI պատերազմը, ինչպես նաև Մարզպանական Հայաստանի VII ապստամբությունը վերջացան: Ու թեև միջպետական սահմաններում, ի տարբերություն նախկինի, որևէ փոփոխություն տեղի չունեցավ, սակայն Պարսից թագավորությունը կրած հսկայական մարդկային կորուստների, հաշտությանը հաջորդած տարիներին տեղի ունեցած անընդմեջ գահակալական պայքարի, ինչպես նաև զարգացած ֆեոդալական հասարակական հարաբերությունների արդյունքում կտրուկ թուլացավ, իսկ Մարզպանական Հայաստանում նրա իշխանությունը դարձավ լրիվ ձևական:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:40 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի VIII ապստամբություն
(635)


Սատրապական Հայաստանի VII ապստամբությունը (635) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց փոխզիջումային հաշտությամբ, որի արդյունքում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների սահմանափակման գործընթացը կասեցվեց:

Հիմնական իրադարձություններ

635 ամառ – Սատրապական Հայաստանի ճ-մ

Ապստամբության ընթացքը

635 թվականի ամռանը Հայոց իշխան ՄԺեժ Գնունին, կյանքի կոչելով նախապես ստացված հրամանը, ձերբակալեց ըմբոստ դիրք գրաված Դավիթ Սահառնունուն և պատրաստվեց վերջնիս տեղափոխել Կոստանդնուպոլիս: Շուտով, սակայն, Դավթին հաջողվեց սպանել իր պահակախմբի անդամներից ոմանց և փախուստի դիմել: Դրանից հետո Դավիթ Սահառնունու գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 5.000 ռազմիկ) հարձակվեց Մժեժ Գնունու և նրա որդի Վարազ-Գնելի գլխավորած բյուզանդական բանակի (մոտ 2.000 ռազմիկ) վրա և պարտության մատեց վերջինիս: Մժեժ և Վարազ-Գնել Գնունիները սպանվեցին:

Ստեղծված պայմաններում, երբ Ասորիքում առաջխաղացող արաբական ուժերի դեմ պայքարում կայսրությունը անհաջողությունը անհաջողության հետևից էր կրում և, նոր միայն զգալով արաբական ահռելի վտանգը, փորձում էր արևելքի ոչ ուղղափառ քրիստոնյաներին ու նախևառաջ հայերին սիրաշահելու քաղաքականություն իրականացնել, պաշտոնական Կոստանդնուպոլիսը գերադասեց ոչ միայն չտեսնելու տալ Դավթի ըմբոստ վարքագիծը, այլև, ողջ մեղքը բարդելով Մժեժ Գնունու վրա, հենց Դավիթ Սահառնունուն ճանաչեց որպես Հայոց իշխան: Արդյունքում Սատրապական Հայաստանի VIII ապստամբությունը վերջացավ, իսկ Սատրապական Հայաստանում Բյուզանդական կայսրության իշխանությունը մեծապես դարձավ ձևական:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:41 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի IX ապստամբություն
(652)


Սատրապական Հայաստանի VIII ապստամբությունը (652) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց լիակատար հաջողությամբ և արդյունքում ստեղծվեց Հայոց իշծանապետությունը, որը իր չափերով գործնականում Մեծ Հայքի թագավորությանը կրկնող պետական մի միավոր էր:

Հիմնական իրադարձություններ

652 գարուն – Եփրատից արևելք գտնվող Հայաստանի տարածքի ազատագրում

Ապստամբության ընթացքը

652 թվականի գարնանը Հայոց իշխան Թեոդորոս Ռշտունու գլխավորությամբ Սատրապական Հայաստանի IX ապստամբությունը սկսած Հայկական բանակը (մոտ 15.000 ռազմիկ) դուրս մղեց բյուզանդական բանակին (մոտ 2.000 ռազմիկ) Եփրատից արևելք գտնվող Հայաստանի տարածքից: Հիմնվեց Հայոց իշխանապետությունը, որը գրեթե անմիջապես էլ Արաբական խալիֆության հետ կնքեց հաշտության պայմանագիր, որով վերջացավ Արաբա-Հայկական I պատերազմը (639-652): Ըստ հաշտության պայմանագրի Հայոց իշխանապետությունը ընդունում էր Արաբական խալիֆության գերիշխանությունը և որպես հարկ պարտավորվում էր տարեկան վճարել բավականին համեստ մի գումար: Դրա փոխարեն խալիֆությանը պետք է պաշտպանել Հայոց իշխանապետությանը, ինչպես նաև, պարտավորվելով չօգտագործել Հայոց այրուձին Բյուզանդիայի դեմ մղվող պատերազմում, ամենամյա բավականին խոշոր մի գումար փոխանցեր վերջինիս պահպանման համար: Չհամակերպվելով ստեղծված իրավիճակի հետ, Բյուզանդական կայսրությունը հենց նույն տարում էլ սանձազերծեց Հայ-Բյուզանդական I պատերազմը (652-653), սակայն որևէ հաջողության այդպես էլ չհասավ: Հետագայում ընթացավ արդեն Հայ-Բյուզանդական II պատերազմը (687-699), սակայն սա ևս կայսրությանը էական առավելություն չտվեց: Հայաստանի ավելի քան երկու երրորդը, ի դեմս Հայոց իշխանապետության, գրեթե կես դար վայելեց փաստացի անկախություն:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:41 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի X ապստամբություն
(666)


Սատրապական Հայաստանի IX ապստամբությունը (666) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց անարդյունք և իրավիճակի որևէ փոփոխության չբերեց:

Հիմնական իրադարձություններ

652 գարուն – Ներխուժում Կապադովկիա, Շապուհի մահը, ապստամբության ավարտ

Ապստամբության ընթացքը

666 թ-ին Արմենիակոն բանակաթեմի զորավար Շապուհ Հայ Պարսկածնի բանակը (մոտ 30.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 10.000 զինվոր) ներխուժեցին Կապադովկիա: Ստացվեց այնպես, սակայն, որ ամրոցներից մեկի դարպասի կամարի տակից անցնելիս ապստամբության ղեկավարի ձին խրտնեց և անակնկալ թռիչք կատարեց, որի արդյունքում Շապուհը գլուխը ուժեղ խփեց դարպասի կամարինը: Ստացած վնասվածքից Շապուհ Հայ Պարսկածինը մահացավ, իսկ Սատրապական Հայաստանի X ապստամբությունն էլ վերջացավ:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:42 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Արմենիայի II ապստամբություն
(736-737)


Արմենիայի I ապստամբությունը (702-705), որոշակիորեն թերի լուսաբանված լինելով հանդերձ, այնուամենայնիվ լայնորեն է հայտնի, սակայն արաբական տիրապետության դեմ բռնկված այդ առաջին ապստամբությունը մեծապես ստվերում թողեց հաջորդ ապստամբությունները: Կարելի է կարծել, որ այս գործում որոշակի դեր է ունեցել նաև այն հանգամանքը, որ այս ապստամբության մասին տեղեկացնում է "Քարթլիս Ցխովրեբա"-ն (Սմբատ Դավիթիսիձե) այն դեպքում, երբ հիշատակված դեպքերն արտացոլող հայկական աղբյուրներ չեն եղել կամ էլ մեզ չեն հասել:

Արմենիայի II ապստամբությունը (736-737) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր, որի ծանրությունը հայերից հիմնականում իրենց վրա վերցրեցին Հյուսիսային Հայաստանն ու Բագրատունիների տոհմը: Ապստամբությունը ծանր հետևանքներ ունեցավ դեպքերի մասնակից երկու կողմերի համար էլ, բայց արդյունքում արաբական ամենաթողությունը Արմենիայում որոշակիորեն սահմանափակվեց:

Հիմնական իրադարձություններ

736 – Ուտիքի և Գուգարքի բերդերի ու ամրոցների գրավումը
736 – Արտանուջի գրավումը
736 – Աբխազիայի ճակատամարտ
737 – Թավկվերի գետի ճակատամարտ

Ապստամբության ընթացքը

Նպատակ ունենալով ճնշել թափ առնող ապստամբությունը` 736 թ-ին Արաբական խալիֆության բանակը (120.000 զինվոր) Հայկական բանակից (ընդհանուր մոտ 3.000 զինվոր) գրավեց Ուտիքի և Գուգարքի բերդերն ու ամրոցները, ասպատակեց շրջակայքը ու ծանր հարկադրեց: Վերսկսելով հարձակումը հայերի դեմ` նոր հրամանատար նշանաված ապագա խալիֆ Մրվան իբն Մուհամեդի գլխավորած Արաբական խալիֆության բանակը (մոտ 100.000 զինվոր) Հայկական կայազորից (մոտ 1.000 զինվոր) այս անգամ արդեն գրավեց Արտանուջը (Գուգարք, Կղարջք գավառ) և ավերեց: Արդյունքում ապստամբները ստիպված եղան նահանջել դեպի հյուսիս և միանալ իրենց հերթին ապստամբության դրոշ պարզած աբխազներին ու վրացիներին:

736 թ-ին Վրաստանի էրիսմտավար Միր Բագրատունու և Աբխազիայի իշխաններ Դավիթի ու Կոստանդինի գլխավորած բանակը (մոտ 15.000 զինվոր, որից մոտ 5.000-ական հայ, վրացի և աբխազ) հաղթեց Իբերիա-Աբխազիա երթուղով Մրվան իբն Մուհամեդի գլխավորությամբ ասպատակելով արշաված Արաբական խալիֆության բանակին (մոտ 60.000 զինվոր) ու հետ շպրտեց վերջինիս: Հաջողությունը ապստամբների կողմում էր, սակայն աբխազաց իշխաններ Դավիթը և Կոստանդինը գերի ընկան ու սպանվեցին: Ապստամբների դեմ ակտիվ գործողությունների հետ միաժամանակ Մրվան իբն Մուհամեդը փորձեց ակտիվանալ նաև Հյուսիսային Կովկասում, սակայն ապստամբության ճշման անակնկալ բարդ ընթացք ստացած գործընթացը բերեց նրան, որ արաբները կարողացան ընդամենը ալաններից հազիվ մեկ բերդ գրավել:

737 թ-ին Վրաստանի էրիսմտավար Միր Բագրատունու գլխավորած Հայկական (մոտ 2.000 զինվոր), վրացական (1.000 զինվոր) և աբխազական (2.000 զինվոր) միացյալ բանակը Թավկվերի գետի ճակատամարտում (հայտնի է նաև որպես Ցխենինե-Ցխելի) (Աբխազիա) անակնկալ հարձակումով հաղթեց Մրվան իբն Մուհամեդի գլխավորած Արաբական խալիֆության բանակին (մոտ 30.000 զինվոր): Հաղթանակը կրկին ապստամբների կողմում էր, սակայն Միր Բագրատունին ճակատամարտում ծանր վիրավորվեց ու ստացած վերքերից կարճ ժամանակ անց մահացավ: Շուտով Արաբական խալիֆության բանակը կրկին կենտրոնացրեց ցրված ուժերը, բայց այս անգամ էլ կորուստներ կրեց գետերի հորդացումից` զրկվելով սեփական ձիերի մեծ մասից:

Հաշվի առնելով իր բանակի ծանրացող վիճակը, ապստամբների համառ դիմադրությունը, ինչպես նաև խալիֆության բարդացած ներքաղաքական վիճակը` Մրվան իբն Մուհամեդը դադարեցրեց ռազմական գործողությունները: Սկսվեցին բանակցություններ, որոնց արդյունքում փոխադարձ զիջումներով կնքվեց հաշտություն և Արմենիայի II ապստամբությունը վերջացավ: Արդյունքում թեև հիմնականում վերականգնվեց նախկին վիճակը ու ամենաթողությունը Արմենիայում որոշակիորեն սահմանափակվեց, սակայն Հյուսիսային Բագրատունիները, կորցնելով իրենց հիմնական կալվածքները Տայքում և Գուգարքում, մեծապես թուլացան ու զրկվեցին մինչ այդ Վրաստանում և Հայաստանի հյուսիսում ունեցած իրենց գերիշխող դիրքից:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:43 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Արմենիայի III ապստամբություն
(748-752)


Արմենիայի III ապստամբությունը (748-752) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր, որի ծանրությունը հիմնականում իրենց վրա վերցրեցին Հայաստանի արևելյան նահանգները, ինչպես նաև Տարոնը: Ապստամբությունը, այն մասով, որ մասով որ նկարագրված է Ղևոնդի մոտ, որոշակիորեն հայտնի է, սակայն խնդիրն այն է, որ այս հեղինակը ներկայացնում է ըստ էության միայն ապստամբության սկիզբը և կարևորում է իրենց բնույթով երկրորդական իրադարձությունները: Ապստամբության հիմնական իրադարձությունները մոռացված են և կարելի է կարծել, որ այս գործում զգալի դեր է ունեցել այն հանգամանքը, որ դրանց մասին տեղեկացնում են ասորի հեղինակ Դիոնիս Տել-Մահարցին, ինչպես նաև արաբ հեղինակ Իբն-աս-Սիմ-ալ-Կաֆան, այն դեպքում, երբ հիշատակված դեպքերն արտացոլող հայկական աղբյուրներ չեն եղել կամ էլ մեզ չեն հասել:

Հիմնական իրադարձություններ

748 – մարտարշավ դեպի Փոքր Հայք
748 – Բայլականի գրավումը
748 – Տրտու գետի ճակատամարտ
748 – Պարտավի ճակատամարտ
749 ամառ – Սամոսատի գրավումը
749 ամառ - 750 գարուն – Սամոսատի պաշտպանությունը
749 – Սասունի ճակատամարտ
750 – Խուլբի ճակատամարտ
750 – Կատաղի ամրոցի գրավումը
751 – Հալբո գյուղի ճակատամարտ
751 – մարտեր Տարոնում
751 – Մելիտեի և նրա շրջակայքի ասպատակումը
752 – Մելիտեի ճակատամարտ
752 – Անի-Կեմախ ամրոցի գրավումը
752 – Կարինի գրավումը
752 – Եդեսիայի գրավումը
752 – Շամքորի գրավումը
752 – մարտեր Տարոնում, հաշտության կնքում

Ապստամբության ընթացքը

740-ական թվականների վերջին և 750-ական թվականների սկզբին Արաբական Խալիֆությունում սկիզբ առած կատաղի ու արյունահեղ պայքարը Օմայանների և Աբբասյանների միջև մեծապես թուլացրեց արաբների իշխանությունը Արմենիայում: Թվում էր, թե բոլոր պայմանները առկա են արաբական գերիշխանությանը Հայաստանում և հարակից երկրներում վերջ տալու համար: Ապստամբության սկսեցին երկու հզոր նախարարական տոհմերը, ի դեմս Մամիկոնյանների և Բագրատունիների, թեև ապստամբության ընթացքի և հետագա գործողությունների հարցում նրանց միջև առկա էին խորը տարաձայնություններ, իսկ Բագրատունիներն էլ շատ արագ դադարեցրեցին ապստամբական գործողությունները:

748 թ-ին Հայոց իշխան Աշոտ Բագրատունու և Գրիգոր Մամիկոնյանի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 10.000 ռազմիկ, այդ թվում պավլիկյաններ) մարտարշավ իրականացրեց Դարույնք-Տայք-Փոքր Հայք երթուղով` նպատակ ունենալով գործողություններ իրականացնել արաբների դեմ Բյուզանդական կայսրության հետ համատեղ: Տայքում, սակայն, Աշոտ Բագրատունին, համաձայն չլինելով հետագա գործողությունների ծրագրին և երկյուղելով ապստամբների շարքերում պավլիկյանների ավելի ու ավելի մեծացող դերից, լքեց ապստամբներին, սակայն գրեթե անմիջապես էլ ձերբակալվեց և կուրացվեց: Ապստամբության ղեկը ստանձնեց Գրիգոր Մամիկոնյանը, որը, սակայն, կարճ ժամանակ անց հանկարծամահ եղավ: Արդյունքում Տայքում հավաքված ապստամբները ցրվեցին, սակայն իրադարձությունները իրենց հետագա զարգացումը ստացան Հայաստանի արևելյան նահանգներում, ինչպես նաև Մամիկոնյաններին պատկանող Տարոնի իշխանությունում:

748 թ-ին հասարակ մսագործ Միքայելի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 2.000 զինվոր) անակնկալ գիշերային գրոհով Արաբական խալիֆության բանակից (մոտ 1.000) գրավեց Բայլականը, որից հետո դեպի հյուսիս նահանջած Հայկական համալրված բանակը Տրտու գետի ճակատամարտում (Ուտիք) կրկին անակնկալ հարձակումով հաղթեց իրեն հետապնդող Արաբական խալիֆության բանակին (մոտ 10.000 զինվոր): Նույն տարում էլ Միքայելի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 12.000 զինվոր) Պարտավի ճակատամարտում ևս մեկ անգամ հաղթեց իր դեմ շարժված թշնամու բանակին (մոտ 15.000 զինվոր):

749 թ-ի ամռանը բյուզանդական բանակը (մոտ 20.000 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 2.000 զինվոր) Արաբական խալիֆության բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) գրավեցին Սամոսատը, սակայն որևէ կերպ չզարգացրեցին հաջողությունը: Օգտվելով դրանից` 749 թ-ի ամառվանից մինչև 750 թ-ի գարուն Արաբական խալիֆության բանակը (մոտ 40.000 զինվոր) պաշարեց Սամոսատը բյուզանդական բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներից (մոտ 1.000 զինվոր), սակայն այդպես էլ չկարողացավ գրավել այն: Միաժամանակ, ձգտելով արյան մեջ խեղդել ապստամբությունը, թշնամին հարձակման անցավ նաև Տարոնի ուղղությամբ, սակայն 749 թ-ին Հովհան Մամիկոնյանի գլխավորած Տարոնի իշխանության բանակը (մոտ 5.000 զինվոր) Սասունի ճակատամարտում ջախջախեց Հյուսիսայի Ասորիքում և Հայոց Միջագետքում խոշոր տիրույթներ ունեցող Շայբանիների էմիրության առաջխաղացած բանակին (մոտ 10.000 զինվոր):

750 թ-ին Հովհան Մամիկոնյանի գլխավորած Տարոնի իշխանության բանակը (մոտ 5.000 զինվոր) Խուլբի ճակատամարտում (Սասուն) անակնկալ հարձակումով հաղթեց առաջխաղացած և հայկական գյուղերը ասպատակող Արաբական խալիֆության բանակին (մոտ 8.000 զինվոր): Նույն տարում էլ, սակայն, Արաբական խալիֆության բանակը (100.000 զինվոր) գրավեց Կատաղի ամրոցը (Ուտիք) Միքայելի գլխավորած Հայկական բանակից (մոտ 1.000 զինվոր): Միքայելը զոհվեց, որից հետո Հայաստանի արևելյան նահանգներում ապստամբությունը սկսեցին ղեկավարել Սևորդիները:

751 թ-ին Հովհան Մամիկոնյանի գլխավորած Տարոնի իշխանության բանակը (մոտ 1.000 զինվոր) Հալբո գյուղի ճակատամարտում (Սասուն) անակնկալ հարձակումով հաղթեց դարանակալած և Հովհանին բռնել փորձող թշնամու բանակին (մոտ 2.000 զինվոր): Դրանից հետո Տարոնի իշխանության տարածք ներխուժեց և սկսեց ասպատակել Ծոփքի կառավարչի գլխավորած բանակը (մոտ 12.000), բայց ի վերջո, ենթարկվելով Հովհան Մամիկոնյանի գլխավորած Տարոնի իշխանության բանակի (մոտ 5.000 զինվոր) պարտիզանական հարվածներին, ստիպված եղավ նահանջել: Արաբների անհաջողությունները կայսրության հարակից շրջաններում թույլ տվեցին վերջինիս որոշակիորեն ակտիվանալ: 751 թ-ին Արմենիակոն բանակաթեմի զորավար Աշկիրաշ Հայի գլխավորած Արմենիակոն բանակաթեմի բանակը (մոտ 30.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 20.000 զինվոր) ասպատակեցին Մելիտեն ու նրա շրջակայքը և նահանջեցին:

752 թ-ին բյուզանդական բանակը (մոտ 20.000 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 5.000 զինվոր) Մելիտեի ճակատամարտում հաղթեցին Արաբական խալիֆության բանակին (մոտ 10.000 զինվոր) և մտան քաղաք: Նույն տարում էլ քրիստոնյաները գրավեցին Անի-Կեմախ ամրոցը, իսկ դրանից կարճ ժամանակ անց էլ Գուսան Հայի գլխավորած բյուզանդական բանակը (մոտ 30.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 9.000 զինվոր) գրավեցին արդեն արաբների կարևորագույն սահմանային հենակետ հանդիսացող Կարինը: Այս ժամանակներին է առնչվում նաև Եդեսիայում բռնկված ապստամբությունը, երբ Արաբական խալիֆության բանակը (մոտ 50.000 զինվոր) պաշարեց քաղաքը Հայկական աշխարհազորից (մոտ 1.000 զինվոր), սկիզբ առան բանակցություններ և ի վերջո կնքվեց փոխզիջումային հաշտություն, որի արդյունքում քաղաքի պարիսպները ավերվեցին: 752 թ-ին Սևորդաց գունդը (մոտ 1.000 զինվոր) անակնկալ հարձակումով Արաբական խալիֆության բանակից (մոտ 600 զինվոր) գրավեց Շամքորը և ավերեց քաղաքի ամրությունները: Նույն տարում էլ Տարոնի իշխանության տարածք ներխուժեց և սկսեց ասպատակել Հովհան Մամիկոնյանի գլխավորած Տարոնի իշխանության բանակի (մոտ 5.000 զինվոր) պարտիզանական հարվածներին ենթարկվող Արաբական խալիֆության հերթական բանակը (մոտ 30.000): Թշնամուն այս անգամ հաջողվեց գերել Հովհանին, սակայն բանակցություններից հետո վերջինս ազատ արձակվեց և մնաց որպես Տարոնի իշխան:

Այդ ժամանակներում Օմայանների և Աբբասյանների միջև ընթացքող պայքարը հիմնականում արդեն ավարտվել էր Աբբասյանների հաղթանակով և խալիֆության վիճակն զգալիորեն կայունացել էր, ինչը հնարավորություն էր տալիս Աբբասյաններին ապստամբների դեմ գործել անհամեմատ ավելի խոշոր ուժերով: Հաշվի առնելով այս հանգամանքը, ինչպես նաև բուլղարական վտանգից նեղվող Բյուզանդիայի համառ չկամությունը մեծածավալ մարտական գործողություններ սկսել արևելքում, ապստամբության ղեկավարները սկսեցին հաշտության ուղիներ որոնել: Սկսվեցին նոր բանակցություններ, որոնց արդյունքում փոխադարձ զիջումներով կնքվեց հաշտություն և Արմենիայի III ապստամբությունը վերջացավ: Արդյունքում, թեև հիմնականում վերականգնվեց նախկին վիճակը, սակայն արաբական ամենաթողությունը Արմենիայում որոշակիորեն սահմանափակվեց:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:43 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Արմենիայի IV ապստամբություն
(762-763)


Արմենիայի IV ապստամբությունը (762-763) Հայաստանում վարվող արաբական վայրագ քաղաքականության դեմ տարվող պայքարի հերթական փուլերից մեկն էր, որի ծանրությունը իր վրա վերցրեց Վասպուրական նահանգը:

Հիմնական իրադարձություններ

762 – Վասպուրականի ճակատամարտ
762 – Հերի ճակատամարտ
762-763 – Նկան ամրոցի պաշարումը

Ապստամբության ընթացքը

760-ական թվականների սկզբին Հայաստանի հարավային նահանգներում ավելի ու ավելի հաճախ էր սկսում ստեղծվել մի իրավիճակ, երբ արաբական այս կամ այն քոչվոր ցեղը ուղղակի թալանչիական արշավանք էր իրականացնում հայերի դեմ: Նման արշավանքներից մեկն էլ առիթ դարձավ Արմենիայի IV ապստամբության (762-763) համար:

762 – Վասպուրականի ճ-մ

Արաբական խալիֆության մի բանակ (մոտ 10.000) մտավ Վասպուրական և սկսեց ասպատակել հայկական գյուղերը: Տեղեկանալով այդ մասին` եղբայրներ Սահակ և Համազասպ Արծրունիների գլխավորած Արծրունյաց գնդի մի մասը (մոտ 1.000) շարժվեց թշնամուն ընդառաջ:
I փուլ – Հայկական բանակը անակնկալ հարձակվեց թշնամու վրա և սկսեց հաղթանակ տանել:
II փուլ – Օգտվելով ունեցած թվական գերակշռությունից` թշնամին կենտրոնացրեց ուժերը և շրջապատեց Հայկական բանակին:
III փուլ – Հայկական բանակը անցավ գրոհի և փորձեց ճեղքել շրջապատման օղակը: Բռնկված անհավասար մարտում Համազասպը զոհվեց: Տեսնելով եղբոր մահը` Սահակը կտրեց սեփական ձիու ջիլերը և արդեն հետևակ վիճակում հարձակվեց հակառակորդի վրա: Կատաղի ու խիզախ, սակայն խիստ անհավասար այդ մարտում ի վերջո ընկավ նաև Սահակը և զոհվեցին նրա գրեթե բոլոր ռազմիկները:
Հայերը կորցրին մոտ 950, թշնամին` մոտ 2.000 զինվոր:

762 – Հերի ճ-մ

Նախորդ ճակատամարտից հետո Արաբական խալիֆության բանակը (մոտ 8.000) արագորեն նահանջեց և ճամբարեց Հերի մոտակայքում: Զոհված Համազասպի և Սահակի եղբայր Գագիկ Արծրունու գլխավորած Արծրունյաց գունդը (մոտ 3.000 հեծյալ) մոտեցավ թշնամուն:
I փուլ – Հայկական բանակը անակնկալ հարձակվեց ճամբարած թշնամու վրա և ծանր կորուստներ պատճառեց նրան: Մարտում սպանվեցին նաև թշնամու առաջնորդները:
II փուլ – Հայկական բանակը, պոկվելով հետապնդել փորձող թշնամուց, արագորեն նահանջեց:
Հայերը կորցրին մոտ 500, թշնամին` մոտ 4.000 զինվոր:

762-763 – Նկան ամրոցի պաշարումը (Վասպուրական, Մեծունիք գավառի արևելք)

Նախորդ իրադարձությունների համար վրեժ լուծելու նպատակով Արաբական խալիֆության մի բանակ (մոտ 20.000) մտավ Վասպուրական և, ենթարկվելով Հայկական բանակի (մոտ 4.000) պարտիզանական հարվածներին, պաշարեց ամրոցը, ուր ուժեղ կայազորով (մոտ 800) ամրացել էր Գագիկ Արծրունին:
Մեկ տարվա ընթացքում Հայկական բանակը ետ մղեց թշնամու բոլոր գրոհները: Տեսնելով գրոհների անարդյունավետությունը` թշնամու առաջնորդները իբր բանակցելու նպատակով իրենց մոտ կանչեցին Գագիկ Արծրունուն, գերեցին և աքսորեցին:
Հայերը կորցրին մոտ 100, թշնամին` մոտ 2.000 զինվոր: Գագիկ Արծրունին աքսորում մահացավ: Արմենիայի IV ապստամբությունը վերջացավ: Արդյունքում, թեև հիմնականում վերականգնվեց նախկին վիճակը, սակայն արաբական ամենաթողությունը Արմենիայում որոշակիորեն սահմանափակվեց:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:48 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Արմենիայի V ապստամբություն
(770)


Արմենիայի V ապստամբությունը (770) Հայաստանում վարվող արաբական վայրագ քաղաքականության դեմ տարվող պայքարի հերթական փուլերից մեկն էր, որի ծանրությունը իր վրա վերցրեց Գուրարք նահանգը:

Հիմնական իրադարձություններ

770 – Գուգարքի ճակատամարտ

Ապստամբության ընթացքը

770 թ-ին Կովկասյան լեռնաշղթայի կենտրոնական մասերում ապստամբություն բռնկվեց: Լեռնականները, փորձելով զարգացնել հաջողությունը, առաջխաղացում իրականացրեցին դեպի հարավ և մտան Գուգարքի արևելք: Այստեղ վերջիններիս միացան ապստամբած հայերը: Փորձելով թույլ չտալ ապստամբության ծավալումը` Արաբական խալիֆությունը ապստամբների դեմ արագորեն մի բանակ ուղարկեց: 770 թ-ին Գուգարքի արևելքում տեղի ունեցած ճակատամարտում Արաբական խալիֆության բանակը (մոտ 30.000 զինվոր) հաղթեց Կովկասյան լեռներից դեպի հարավ շարժվող ծանարներին (մոտ 10.000 զինվոր) և նրանց միացած Հայ ռազմիկներին (մոտ 5.000 զինվոր): Արմենիայի V ապստամբությունը ճնշվեց: Արդյունքում, ի համեմատ նախկինի, որևէ փոփոխություն տեղի չունեցավ:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:49 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Արմենիայի VII ապստամբություն
(787-788)


Արմենիայի VII ապստամբությունը (787-788) Հայաստանում վարվող արաբական վայրագ քաղաքականության դեմ տարվող պայքարի հերթական փուլերից մեկն էր, որի ծանրությունը իր վրա վերցրեցին Ամատունիները, ինչպես նաև Հայաստանի հյուսիսային և արևելյան շրջանները:

Հիմնական իրադարձություններ

787 – Ակամասիս գյուղի ճակատամարտ
788 – Պարտավի ճակատամարտ

Ապստամբության ընթացքը

787 թ-ին, ցանկանալով խուսափել արաբական տիրապետությունից, խաղաղ բնակիչների մի մեծ խումբ Արմենիայից ուղղություն վերցրեց դեպի Սատրապական Հայաստան: Խումբը գլխավորում էին Շապուհ Ամատունին և նրա որդի Համամը, որոնց տիրապետության տակ կար 2.000 հեծյալ ռազմիկ: Տեղեկանալով այդ մասին` Արաբական խալիֆության բանակը (մոտ 4.000 զինվոր) սկսեց հետապնդել հայերին` նպատակ ունենալով խանգարել վերջիններիս լքել Արմենիան: Արդյունքում, սակայն Ակամասիս գյուղի ճակատամարտում (Տայք, Կող գավառ) Հայկական բանակը հաղթեց հետապնդող թշնամուն, որից հետո հայերը հաջողությամբ պատսպարվեցին Սատրապական Հայաստանում: Խաղկտիքի հյուսիս-արևելյան մասում հիմնվեց Համշենի Ամատունիների իշխանությունը:

788 թ-ին Պարտավի քաղաքի աշխարհազորը (մոտ 3.000 զինվոր) անակնկալ հարձակվեց քաղաքում տեղակայված Արաբական խալիֆության բանակի (մոտ 1.000 զինվոր) վրա և ոչնչացրեց այն: Ապստամբությունը, սակայն, իր հետագա զարգացումը չստացավ, քանի որ շուտով Արմենիա մտավ Արաբական խալիֆության մի խոշոր բանակ (մոտ 50.000 զինվոր): Արմենիայի VII ապստամբությունը վերջացավ և արդյունքում վերականգնվեց նախկին վիճակը:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:49 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի XI ապստամբություն
(792-793)


Սատրապական Հայաստանի X ապստամբությունը (792-793) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց անարդյունք և իրավիճակի որևէ փոփոխության չբերեց:

Հիմնական իրադարձություններ

792 նոյեմբեր – Փոքր Հայքի ճակատամարտ
793 մայիսի 26 – Փոքր Հայքի ճակատամարտ
793 հունիս – Անի-Կեմախ ամրոցի գրավումը, ապստամբության ավարտ

Ապստամբության ընթացքը

792 թ-ի նոյեմբերին բանակաթեմի նորանշանակ զորավար Վարդան Մամիկոնյանի և նախկին զորավար Ալեք-Մուշեղ Մամիկոնյանի գլխավորած Արմենիակոն բանակաթեմի ապստամբած Հայկական բանակը (մոտ 20.000 զինվոր) Փոքր Հայքի ճակատամարտում հաղթեց պրոտոպասթար Կոստանդին-Արտաշիր Հայի ու Խրիսոխիրի գլխավորած բյուզանդական կառավարական բանակին (մոտ 50.000 զինվոր): Կոստանդին-Արտաշիր Հայը ու Խրիսոխիրը գերվեցին և կուրացվեցին: Տեղեկանալով ստեղծված իրավիճակի մասին` Բյուզանդական կայսրությունը առավել վճռական միջոցառումների անցավ, իսկ մարտական գործողություններն էլ հայերի դեմ սկսեց գլխավորել անձամբ կայսրը: 793 մայիսի 26-ին կայսր Կոստանդին VI-ի գլխավորած Բյուզանդական կառավարական բանակը (մոտ 70.000 զինվոր) Փոքր Հայքի ճակատամատում դավաճանության շնորհիվ հաղթեց Վարդան և Ալեք-Մուշեղ Մամիկոնյանների գլխավորած Արմենիակոն բանակաթեմի Հայկական բանակին (մոտ 40.000 զինվոր)` ստիպելով նրան նահանջել: Հայերը անցան Արմենիա և փորձեցին կայսրության դեմ պատերազմի դրդել Արաբական խալիֆությանը:

793 թ-ի հունիսին Վարդան և Ալեք-Մուշեղ Մամիկոնյանների գլխավորած Արմենիակոն բանակաթեմի Հայկական (մոտ 13.000 զինվոր), ինչպես նաև Արաբական խալիֆության (մոտ 8.000 զինվոր) միացյալ բանակը գրավեց Անի-Կեմախ ամրոցը բյուզանդական կայազորից (մոտ 1.000 զինվոր), սակայն շուտով պարզվեց, որ սա առավելն է, ինչին այդ պահին պատրաստ են արաբները: Մարտական գործողությունների հետագա զարգացում այդպես էլ չեղավ: Արդյունքում ապստամբները ստիպված հաստատվեցին Արմենիայում, իսկ Սատրապական Հայաստանի XI ապստամբությունը վերջացավ:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:50 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Արմենիայի VIII ապստամբություն
(793-794)


Արմենիայի VIII ապստամբությունը (793-794) Հայաստանում վարվող արաբական վայրագ քաղաքականության դեմ տարվող պայքարի հերթական փուլերից մեկն էր, որի ծանրությունը Հայաստանից իր վրա վերցրեցին հիմնականում վերջինիս արևելյան շրջանները:

Հիմնական իրադարձություններ

793 – Վարդանակերտ ամրոցի ճակատամարտ
793 – Փայտակարանի ճակատամարտ
794 – Փայտակարանի ճակատամարտ
794 – Նախիջևանի գրավումը
794 – Դվինի պաշարումը
794 – Աղվանքի ճակատամարտ, ապստամբության ավարտ

Ապստամբության ընթացքը

Սկսած 790-ական թվականներից Հայաստանի հարավ-արևելքում և Ատրպատականում սկիզբ առավ այսպես կոչված "խուրամյանների շարժում"-ը, որը, լինելով "պավլիկյան շարժման" նման մի բան Արաբական խալիֆությունում, իր արմատներով գնում էր դեպի զրահադաշտականություն ու պարսկական ինքնություն և մեծապես արտահայտում էր տեղական չքավոր բնակչության շահերը: Շարժման հիմնական կենտրոնը Ատրպատականն էր, բայց այն, հատկապես հետագա տասնամյակներում, աստիճանաբար այնքան էր թափ հավաքելու, որ իր ազդեցությունն էր ունենալու նաև Հայաստանի արևելյան և հարավ-արևելյան տարածքների վրա: Պարզության համար ընդամենը նշենք, որ հետագայում խուրամյանների հզոր կենտրոնը հանդիսացած Բարզանդ (Բազ, Բուզ) բերդաքաղաքը գտնվում էր Փայտակարան նահանգի Քաղան Ռոտ գավառում: Արմենիայի VIII ապստամբությունը առաջին խոշոր իրադարձությունն էր, որին իրենց մասնակցությունը բերեցին խուրամյանները:

793 թ-ին Հայկական բանակը (մոտ 2.000 զինվոր) և խուրամյանները (մոտ 3.000 զինվոր) Վարդանակերտ ամրոցի ճակատամարտում (Փայտակարան, Վարդանակերտ գավառ, Արաքս գետի աջ ափին, չշփոթել 702 թ-ի ճակատամարտի կապակցությամբ լայնորեն հայտնի Մասիսի հյուսիսային ստորոտին գտնվող Վարդանակերտ գյուղի հետ) հաղթեցին Արաբական խալիֆության բանակին (5.000 հեծյալ), որից կարճ ժամանակ անց Փայտակարանի ճակատամարտում ևս մեկ հաղթանակ տարան: Արդյունքում ապստամբությունը զարգացավ և զգալի ծավալներ ընդունեց:

794 թ-ին Հայկական բանակը (մոտ 3.000 զինվոր) և խուրամյանները (մոտ 3.000 զինվոր) Փայտակարանի ճակատամարտում կրկին հաղթեցին Արաբական խալիֆության բանակին (6.000 զինվոր), որից հետո շարժվեցին դեպի արևմուտք և գրավեցին Նախիջևանը: Փորձելով զարգացնել հաջողությունը և ազատագրել ողջ Արմենիան` 794 թ-ին Հայկական բանակը (մոտ 6.000 զինվոր) ու խուրամյանները (մոտ 4.000 զինվոր) Արաբական խալիֆության բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) պաշարեցին Դվինը, սակայն չկարողացան գրավել այն և նահանջեցին: Դրանից հետո ապստամբությունը սկսեց տեղատվություն ապրել, մանավանդ որ Աբբասյանները կտրուկ քայլերի դիմեցին և ապստամբների դեմ հսկայական բանակ ուղարկեցին:

794 թ-ին ապստամբների դեմ շարժված Արաբական խալիֆության բանակի (100.000 զինվոր) մի մասը (10.000 զինվոր), հետապնդելով դեպի հյուսիս նահանջած Հայկական բանակին (մոտ 3.000 զինվոր) ու խուրամյաններին (մոտ 3.000 զինվոր), ի վերջո հասավ նրանց և, պարտադրելով մարտի մեջ մտնել արդեն Աղվանքի տարածքում, հաղթեց նրանց: Արմենիայի VIII պստամբությունը ճնշվեց: Արդյունքում, ի համեմատ նախկինի, թեև որևէ փոփոխություն տեղի չունեցավ, սակայն ընդհատակ անցած խուրամյանների կրոնական շարժումը շարունակեց տարածվել և ամրապնդվել:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:50 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Արմենիայի IX ապստամբություն
(829)


Արմենիայի IX ապստամբությունը (829) Հայաստանում վարվող արաբական վայրագ քաղաքականության դեմ տարվող պայքարի հերթական փուլերից մեկն էր, որի ծանրությունը իր վրա վերցրեցին հիմնականում Հայաստանի արևելյան շրջանները, ինչպես նաև Բագրատունիները և Սյունիները:

Հիմնական իրադարձություններ

829 – Կավակերտ գյուղի ճակատամարտ
829 – Սյունիքի ճակատամարտ
829 – Շիրակի ճակատամարտ, ապստամբության ավարտ

Ապստամբության ընթացքը

820-ական թվականներին արաբական տիրապետությունը Հայաստանում ու Ատրպատականում աստիճանաբար սկսեց թուլանալ, ինչը մեծապես պայմանավորված էր Բաբեկի օրոք ահռելի չափեր ընդունած խուրամյանների շարժմամբ: Ստեղծված պայմաններում, փորձելով որևէ կերպ ամրապնդել իրենց իշխանությունը գոնե Արմենիայում, Աբբասյանները որոշեցին հիմնվել Հայաստանում հաստատված, որոշակի ազդեցության հասած ու մեծ հավակնություններ ունեցող Ջահաֆյանների արաբական քոչվոր տոհմի վրա` Արմենիայի հերթական ոստիկան նշանակելով այս տոհմի ղեկավարին: Շատ արագ, սակայն, պաշտոնական Բաղդադը փոխեց մտադրությունը և, պաշտոնանկ անելով նորանշանակ ոստիկանին, Արմենիա ուղարկեց նոր ոստիկան: Չհամակերպվելով իրենց դիրքերի կորստի հետ` Ջահաֆյանները բռնեցին ապստամբության ուղին` հատկապես ոգևորվելով այն հանգամանքից, որ Բաբեկի դեմ պայքարում Արաբական խալիֆությունը հենց նոր հերթական ու ծանր պարտությունն էր կրել, իսկ մեկ այլ ծանր պարտություն էլ Բյուզանդական կայսրությունից կրել էր Կիլիկիայում: Ապստամբած Ջահաֆյանները կարողացան գործի մեջ ներգրավել նաև Բագրատունիներին ու Սյունիներին, որոնք իրենց հերթին նպատակ ունեին օգտվել հարմար առիթից և ազատվել արաբական իշխանությունից:

829 թ-ին Արմենիայի նոր ոստիկանի գլխավորած Արաբական խալիֆության բանակը (4.000 զինվոր), դուրս գալով Դվինից, շարժվեց Կավակերտ գյուղի մոտակայքում (Երևանից 5 կմ հարավ-արևմուտք, Հրազդան գետի ափին) ճամբարած ապստամբների բանակի դեմ: Նոր ոստիկանին հաջողվեց աննկատ մոտենալ դաշնակիցներին և անակնկալ հարձակումով ծանր պարտության մատնել Սահակ Սյունու գլխավորած Սյունյաց (մոտ 3.000 զինվոր) ու սպարապետ Սմբատ Բագրատունու և նրա հորեղբայր Շապուհի գլխավորած Բագրատունյաց (500 զինվոր), ինչպես նաև Ջահաֆյանների (մոտ 2.000 զինվոր) միացյալ բանակին: Հայերը զգալի կորուստներ կրեցին, ընդ որում մարտում ընկավ նաև Սահակ Սյունին: Ճակատամարտից անմիջապես հետո Ջահաֆյանները հնազանդվեցին նոր ոստիկանին և անցան կառավարական բանակի կողմը, Բագրատունիները նահանջեցին Շիրակ, իսկ Սյունիները` Սյունիք: Դրանից հետո Արմենիայի նոր ոստիկանը պատրաստվեց հարված հասցնել արդեն Բագրատունիներին և Սյունիներին:

829 թ-ին Արաբական խալիֆության բանակը (մոտ 3.500 զինվոր) շարժվեց Սյունիների դեմ, սակայն Վասակ Սյունու գլխավորած Սյունյաց գունդը (մոտ 1.000 զինվոր) Սյունիքի ճակատամարտում հաղթեց և հետ շպրտեց վերջինիս: Կարճ ժամանակ անց Արմենիայի ոստիկանը փորձեց հարվածել արդեն Բագրատունիներին, սակայն սպարապետ Սմբատ, ինչպես նաև Շապուհ Բագրատունիների գլխավորած Բագրատունյաց գունդը (մոտ 1.000 զինվոր) Շիրակի ճակատամարտում ծանր մարտում մեծ կորուստներ պատճառեց Ջահաֆյանների գլխավորությամբ առաջխաղացած Արաբական խալիֆության բանակին (4.000 զինվոր): Ու թեև Շապուհ Բագրատունին զոհվեց մարտում, բայց թշնամու հարձակումը այս անգամ էլ հետ մղվեց:

Զգալով, որ զենքի ուժով դժվար է հնազանդեցնել հայերին և վախենալով, որ մարտական գործողությունների շարունակման դեպքում ապստամբությունը Արմենիայում մեծ չափեր կընդունի, ինչպես նաև հաշվի առնելով ծանր դրությունը Ատրպատականում ու բյուզանդական ճակատում` պաշտոնական Բաղդադը ի վերջո որոշեց չսրել իրավիճակը: Սկսվեցին բանակցություններ և կնքվեց հաշտություն: Արդյունքում Արմենիայի IX ապստամբությունը վերջացավ և վերականգնվեց նախկին վիճակը:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:50 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի XII ապստամբություն
(923)


Սատրապական Հայաստանի XI ապստամբությունը (923) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Ապստամբությունը ավարտվեց անարդյունք և իրավիճակի որևէ փոփոխության չբերեց:

Հիմնական իրադարձություններ

923 – Բաբերդ ամրոցի գրավումը, ապստամբության ավարտ

Ապստամբության ընթացքը

923 թ-ին Ադրիանոս Հայի, Տաճատ Հայի և Խաղկտիքի բանակաթեմի զորավար Վարդ Հայի գլխավորած Հայկական բանակը (մոտ 4.000 զինվոր) գրավեց Բաբերդ ամրոցը բյուզանդական կայազորից (մոտ 500 զինվոր): Շուտով, սակայն, ապստամբների դեմ արշավեցին սխոլերի դոմեստիկ Հովհաննես-Գուրգենի գլխավորած բյուզանդական բանակը (մոտ 20.000 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 1.000 զինվոր), որի հետևանքով ապստամբների բանակը ցրվեց, իսկ ղեկավարները գերվեցին: Սատրապական Հայաստանի XII ապստամբությունը ճնշվեց և իրավիճակի որևէ փոփոխություն չեղավ:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:51 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
Սատրապական Հայաստանի XIII ապստամբություն
(976-979)


Սատրապական Հայաստանի XIII ապստամբությունը (976-979) հայ մնալու ու ազգային ինքնությունը պահպանելու ուղղությամբ տարվող պայքարի հերթական փուլն էր և իր արմատներում ուներ Բյուզանդական կայսրությունում հայ ժողովրդի քաղաքական իրավունքների պաշտպանության խնդիրը: Այս ապստամբությունը Բյուզանդական տիրապետության դեմ բռնկված ամենահզոր ապստամբություններից մեկն էր, որը, թեև ամենից առաջ ստացել էր գահակալական պայքարի բնույթ, բայց ավելի խորքային արմատներով արտահայտում էր X դարում Բյուզանդիայում խիստ ուժեղացած հայկական տարրի շահերը և վերջնական հաշվով խնդիր ուներ ապահովել կամ Սատրապական Հայաստանի ազատագրումը, կամ էլ այստեղ հայերի ավելի լայն իրավունքների ձեռք բերումը: Ապստամբությունը ավարտվեց անարդյունք, սակայն, չնայած դրան, հայկական տարրը Բյուզանդիայում շարունակեց պահպանել իր գերիշխող դիրքերը:

Հիմնական իրադարձություններ

976 գարուն – Խարբերդի գրավումը
976 գարուն – Տարոնի ճակատամարտ
976 գարուն – Կեսարիայի ճակատամարտ
976 ամառ – Լապարա դաշտի ճակատամարտ
976 ամառ – Ծամնդավ ամրոցի գրավումը
976 ամառ – Մանազկերտի գրավումը
976 ամառ – Մուշի գրավումը
977 – Օքսիլիթոս ամրոցի ճակատամարտ
977 աշուն – Ռագեաս դաշտի ճակատամարտ
977 աշուն – Տիգրանակերտի և Ամիդի գրավումը
977 աշուն – Լյուկիայի ծովամարտ
977 դեկտեմբեր - 978 հունվար – Նիկայի գրավումը
978 հունվար – Անտիոքի ճակատամարտ
978 գարուն – Աբիդոսի ծովացամաքամարտ
978 մարտի 24 – Ամորիոնի ճակատամարտ
978 ապրիլ – Գյոնեի ճակատամարտ
979 հունիսի 19 – Պանկալիայի ճակատամարտ, ապստամբության ավարտ

Ապստամբության ընթացքը

X-րդ դարի երկրորդ կեսին վերջին հարյուրամյակներում Բյուզանդական կայսրություն հասարակական-քաղաքական և ռազմական կյանքում հայերի ունեցած առաջնային դերը հասավ իր կիզակետին: Բավական է նշել միայն, որ երկրում վաղուց արդեն կայսրեր էին հռչակվում անձիք, որոնք ունեին հայկական արմատներ և էականորեն առանձնանում էին հույներից: Կայսր Հովհաննես I Չմշիկից (969-976) հետո կայսր հռչակվեց մանկահասակ Վասիլ II-ը (976-1025), որը այդ ժամանակ թույլ էր և որևէ լուրջ հեղինակություն չէր վայելում: Ստեղծված պայմաններում, երբ կայսրեր Նիկեփոր II Փոկասի (963-969) և Հովհաննես I Չմշիկի օրոք համակայսր հռչակված Վասիլը չուներ որևէ իրական իշխանություն, ինչպես իր նախորդները, բյուզանդական գահի նկատմամբ հավակնություններ սկսեց դրսևորել Սկլերոսների հզոր տոհմի առաջնորդ Վարդը, որը հիմնվում էր թեմային-նահանգային ազնվականության և ամենից առաջ հայերի վրա: Այսպես, համաձայն Հովհաննես Սիկլիցեսի. “Առաջինը Սկլերոսին կայսր հռչակեցին հայերը”, իսկ հայկական տարրի մեծ դերի մասին ապստամբությունում այլ ուղղակի հաղորդումներից բացի վկայում է նաև այն հանգամանքը, որ ավելի շատ հույների վրա հենվող Վասիլ II-ի կողմնակիցները հատկապես անողոք էին վարվում գերի ընկած ապստամբների հետ և սպանում էին նրանց, եթե պարզվում էր, որ դրանք հայեր են: Ավելի միանշանակ և ուղղակի է արտահայտվում Անիի թագավորության պաշտոնական պատմագիր Ստեփանոս Տարոնացին, ըստ որի. “Վարդը իրեն միացրեց Հունաց թագավորության մեջ եղած Հայոց այրուձին ու մասնատեց Հունաց թագավորությունը”: Հետաքրքիր է, որ, դատելով ըստ ամենայնի, ապստամբության համար առիթ է հանդիսացել Բյուզանդական կայսրության հարձակումը Անիի թագավորության վրա:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
 Заголовок сообщения: Re: Восстания средневековой Армении: Не терпящие иноземное иго
СообщениеДобавлено: 02 апр 2012, 11:51 
Не в сети
Администратор
Аватара пользователя

Зарегистрирован: 24 фев 2012, 14:57
Сообщений: 24370
Откуда: Армения, Ереван
Очков репутации: 13

Добавить очки репутацииУменьшить очки репутации
976 թ-ի գարնանը Անիի թագավորության բանակը (մոտ 50.000 զինվոր) Տարոնի ճակատամարտում հաղթեց Տարոն ներխուժած և ասպատակող բյուզանդական բանակին (մոտ 30.000 զինվոր), որից հետո էլ հենց սկիզբ առավ ապստամբությունը:

976 թ-ի գարնանը Վարդ Սկլերոսի, Տարոնի իշխաններ Գրիգոր և Բագրատ Բագրատունիների, Զափրանիկ Մոկացու, Սահակ Վարաժնունու ու Չորտվանել Բագրատունու գլխավորած ապստամբները (10.000 զինվոր) և նրանց կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 5.000 զինվոր) գրավեցին Խարբերդը կառավարական բանակից (մոտ 500 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներից (մոտ 100 զինվոր): Կարճ ժամանակ անց Վարդ Սկլերոսի գլխավորած ապստամբները (մոտ 10.000 զինվոր) ու նրանց կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 5.000 զինվոր) Կեսարիայի ճակատամարտում հաղթեցին Տարսոնի կառավարիչ Եվստաթիոս-Մլեհ Հայի գլխավորած կառավարական բանակին (մոտ 20.000 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներին (մոտ 4.000 զինվոր): Սրանից հետո ապստամբությունը խոշոր ծավալներ ընդունեց:

976 թ-ի ամռանը Վարդ Սկլերոսի և Սահակ Վարաժնունու գլխավորած ապստամբները (մոտ 15.000 զինվոր) ու նրանց կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 7.000 զինվոր) Լապարա դաշտի ճակատամարտում (Անդրեփրատյան Ծոփք, Ջահան գավառ զինվոր) թևանցեցին կառավարական բանակին (մոտ 20.000 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներին (մոտ 4.000, այդ թվում Անտիոքի դուքս Միքայել Բուրցես Հայը) և երեկոյան անակնկալ թիկունքային հարձակումով պարտության մատնեցին համառորեն դիմադրող հակառակորդին: Միքայել Բուրցես Հայը միացավ ապստամբներին: Զարգացնելով հաջողությունը` 976 թ-ի ամռանը ապստամբները (մոտ 10.000 զինվոր) ու նրանց կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 5.000 զինվոր) գրավեցին Ծամնդավ ամրոցը կառավարական բանակից (մոտ 500 զինվոր) և նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներից (մոտ 100 զինվոր): Արդյունքում ողջ Սատրապական Հայաստանը, բացառությամբ առանձին ամրացված կետերի, հայտնվեց ապստամբների ձեռքում և մարտական գործողությունները տեղափոխվեցին արդեն դեպի Փոքր Ասիա և Ասորիք: Ընդ որում Վարդ Սկլերոսին հաջողվեց դաշինք կնքել նաև Մրվանյանների ու Համդանյանների էմիրությունների հետ, որոնք, թեև իրենց շահերն էին հետապնդում, բայց այնուհանդերձ, հարվածներ հասցնելով ապստամբների թիկունքում գտնվող առանձին ամրացված կետերում դեռևս դիմադրող բյուզանդական կառավարական բանակին, հեշտացնում էին ապստամբների գործը և հնարավորություն ընձեռում նրանց շարժվել դեպի արևմուտք: 976 թ-ի ամռանը Մրվանյանների էմիրության բանակը (մոտ 15.000 զինվոր) գրավեց Մանազկերտը բյուզանդական բանակից (մոտ 1.000 զինվոր) ու նրա կազմում գտնվող Հայ ռազմիկներից (մոտ 500 զինվոր), որից հետո, օգտվելով հաջողությունից և հարվածելով արդեն ապստամբներին, գրավեց Մուշը Տարոնի իշխանության կայազորից (մոտ 500 զինվոր):

977 թ-ին կեսերին Ռոմանոս Տարոնացու և Միքայել Բուրցես Հայի գլխավորած ապստամբները (մոտ 2.000 զինվոր) ու նրանց կազմում գտնվող Հայ ռազմիկները (մոտ 1.000 զինվոր) Օքսիլիթոս ամրոցի մոտակայքում (Ասորիք) հարձակվեցին Համդանյանների էմիրությունից հավաքված հարկերը Բյուզանդիա տանող քարավանի պահակախմբի (մոտ 10.000 զինվոր) վրա, սակայն ընկան թակարդը, պարտվեցին ու գրեթե ողջ կազմով գերվեցին: Գերի ընկած հայերը սպանվեցին: Չնայած վերջին այս անհաջողությանը` 977 թ-ի վերջերին ապստամբները ի վերջո ներխուժեցին Փոքր Ասիա:

_________________
Приходите в мой дом...


Вернуться к началу
 Профиль  
 
Показать сообщения за:  Поле сортировки  
Начать новую тему Ответить на тему  [ Сообщений: 56 ]  На страницу Пред.  1, 2, 3, 4  След.

Часовой пояс: UTC + 4 часа [ Летнее время ]



Кто сейчас на конференции

Сейчас этот форум просматривают: нет зарегистрированных пользователей и гости: 1


Вы не можете начинать темы
Вы не можете отвечать на сообщения
Вы не можете редактировать свои сообщения
Вы не можете удалять свои сообщения
Вы не можете добавлять вложения

Найти:
Перейти:  
cron
Powered by phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group
Вы можете создать форум бесплатно PHPBB3 на Getbb.Ru, Также возможно сделать готовый форум PHPBB2 на Mybb2.ru
Русская поддержка phpBB